Ό,τι υπάρχει στο μόνιμα παγωμένο ρωσικό έδαφος μπορεί να είναι πιο τρομακτικό από την πανώλη

Lead: Η κλιματική αλλαγή δεν απειλεί μόνο με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας ή τους καύσωνες. Στα βάθη του μόνιμα παγωμένου ρωσικού εδάφους κρύβεται ένας αόρατος κίνδυνος που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, μπορεί να αποδειχθεί πιο τρομακτικός από την πανώλη: αρχαίοι μικροοργανισμοί και παθογόνα που «ξυπνούν» μετά από χιλιάδες χρόνια παγωνιάς, την ώρα που η Αρκτική θερμαίνεται με πρωτοφανείς ρυθμούς.

Το μόνιμα παγωμένο έδαφος, γνωστό ως permafrost, καλύπτει περίπου τα δύο τρίτα της ρωσικής επικράτειας και λειτουργεί εδώ και χιλιετίες ως φυσική κατάψυξη. Μέσα του διατηρούνται παγωμένα υπολείμματα ζώων, ανθρώπων αλλά και μικροβίων που παρέμειναν αδρανή για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Καθώς οι θερμοκρασίες στην Αρκτική ανεβαίνουν πολλαπλάσια ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, το έδαφος αρχίζει να αποψύχεται και να καταρρέει, απελευθερώνοντας ό,τι ήταν θαμμένο. Το 2016, ένας καύσωνας στη Σιβηρία ενεργοποίησε άνθρακα από ταφή ταράνδων και προκάλεσε επιδημία άνθρακα, με δεκάδες κρούσματα και έναν θάνατο. Πρόσφατες μελέτες έχουν αναβιώσει «ζόμπι ιούς» από δείγματα permafrost ηλικίας δεκάδων χιλιάδων ετών, αποδεικνύοντας ότι ορισμένοι παραμένουν μολυσματικοί. Παράλληλα, η απόψυξη απελευθερώνει μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο περαιτέρω θέρμανσης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι ένα μεμονωμένο «αρχαίο τέρας», αλλά η απρόβλεπτη συνύπαρξη παθογόνων με τις σύγχρονες αντοχές των ανθρώπων και των οικοσυστημάτων.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το permafrost της Ρωσίας αποτελεί τεράστια δεξαμενή αρχαίων μικροοργανισμών, ορισμένοι από τους οποίους παραμένουν μολυσματικοί μετά την απόψυξη.
• Η επιδημία άνθρακα του 2016 στη Σιβηρία έδειξε έμπρακτα ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να ενεργοποιήσει ξεχασμένες ασθένειες.
• Η απόψυξη απελευθερώνει επίσης μεθάνιο και CO₂, επιταχύνοντας την κλιματική κρίση και δημιουργώντας φαύλο κύκλο.

Γιατί έχει σημασία: Η υπόθεση του ρωσικού permafrost δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας αλλά μετρήσιμος κίνδυνος δημόσιας υγείας και οικονομικής σταθερότητας. Η παρακολούθηση, η έρευνα και η διεθνής συνεργασία για την Αρκτική δεν είναι πλέον περιβαλλοντική πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση για να μην κληθούμε να αντιμετωπίσουμε, μαζί με την κλιματική κρίση, και εχθρούς που πίστευαμε ότι είχαν εξαφανιστεί.