Φιντάν: «Αν η Ελλάδα προχωρήσει σε παράτολμες ενέργειες, η ισχύς της Τουρκίας είναι γνωστή»

Lead: Νέα ένταση στα ελληνοτουρκικά προκαλεί η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος προειδοποίησε ότι «αν η Ελλάδα προχωρήσει σε παράτολμες ενέργειες, η ισχύς της Τουρκίας είναι γνωστή». Η τοποθέτηση, που έρχεται σε μια περίοδο διαλόγου και διερευνητικών επαφών, επαναφέρει στο προσκήνιο το πάγιο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και των διαφορών στο Αιγαίο, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη σταθερότητα των διμερών σχέσεων.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών δεν περιορίστηκε σε γενικές αναφορές. Όπως μεταδίδει η ΕφΣυν, τόνισε πως «η θέση μας είναι σαφής» και συνέδεσε την όποια πρόοδο με την επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων στο Αιγαίο, με πρώτο και κεντρικό αυτό της υφαλοκρηπίδας. Η επιλογή του λεκτικού – «παράτολμες ενέργειες» – δεν είναι τυχαία: λειτουργεί ως έμμεση προειδοποίηση προς την Αθήνα, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης. Η αναφορά στην «ισχύ της Τουρκίας» παραπέμπει σε μια λογική αποτροπής, που έχει επανειλημμένα χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν από την τουρκική πλευρά, συχνά συνοδευόμενη από στρατιωτική ρητορική.

Από την πλευρά της Αθήνας, η πάγια θέση παραμένει ότι η μόνη διαφορά που αναγνωρίζεται είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, ζήτημα που εμπίπτει στη δικαιοδοσία διεθνών δικαστηρίων. Η ελληνική κυβέρνηση έχει κατ’ επανάληψη δηλώσει ότι δεν πρόκειται να δεχθεί τετελεσμένα ούτε να διαπραγματευτεί κυριαρχικά δικαιώματα. Ωστόσο, η ρητορική Φιντάν δείχνει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει οποιαδήποτε συζήτηση για την υφαλοκρηπίδα με ένα ευρύτερο πλαίσιο απαιτήσεων, συμπεριλαμβανομένων θεμάτων όπως η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και η «γαλάζια πατρίδα».

Η δήλωση έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι δύο χώρες έχουν συμφωνήσει στη λεγόμενη «θετική ατζέντα» και στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο τέτοιες δηλώσεις λειτουργούν ως διαπραγματευτικό χαρτί ή ως προάγγελος νέας περιόδου έντασης. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τουρκία συχνά εναλλάσσει τη ρητορική της ανάλογα με τις εσωτερικές της ανάγκες και τις γεωπολιτικές ισορροπίες, ιδιαίτερα ενόψει περιφερειακών εξελίξεων.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Χακάν Φιντάν έθεσε το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας ως κεντρικό εκκρεμές ζήτημα, συνδέοντάς το με την τουρκική ισχύ.
• Η Αθήνα αναγνωρίζει μόνο τη διαφορά για την υφαλοκρηπίδα, την οποία επιδιώκει να επιλύσει μέσω διεθνούς δικαιοδοσίας.
• Η δήλωση έρχεται εν μέσω «θετικής ατζέντας», θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη σταθερότητα του διαλόγου.

Γιατί έχει σημασία: Η τοποθέτηση Φιντάν δεν αποτελεί απλή δήλωση. Σηματοδοτεί τη διατήρηση της τουρκικής τακτικής των αιτιάσεων και των προειδοποιήσεων, την ώρα που η Ελλάδα επιχειρεί να θωρακίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα μέσω του διεθνούς δικαίου. Το κατά πόσο η Άγκυρα θα μετατρέψει τη ρητορική σε πράξη θα κρίνει αν η περιοχή οδηγείται σε νέο κύκλο έντασης ή αν η δήλωση εντάσσεται στη συνήθη τακτική πίεσης. Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα καλείται να απαντήσει με ψυχραιμία, διατηρώντας ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας, χωρίς να υποχωρεί από τις πάγιες θέσεις της.