Το «καρτέλ» της Βαγδάτης: Η ημέρα που άρχισε να σπάει η κυριαρχία των «Επτά Αδελφών» | Οικονομία στο LivePress.gr

Lead: Πέντε άνδρες συναντώνται σε μια αίθουσα της Βαγδάτης τον Σεπτέμβριο του 1960. Εκπροσωπούν το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα — κράτη που δεν ενώνει ούτε ιδεολογία ούτε συμμαχία, παρά μόνο ένα κοινό συμφέρον: τον έλεγχο της τιμής του πετρελαίου. Από αυτή τη συνάντηση γεννήθηκε ο ΟΠΕΚ, το «καρτέλ» της Βαγδάτης, που για πρώτη φορά αμφισβήτησε ανοιχτά την απόλυτη κυριαρχία των «Επτά Αδελφών», των δυτικών πολυεθνικών που μοίραζαν την παγκόσμια αγορά πετρελαίου σαν προσωπικό τους φέουδο.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, οι μεγάλες εταιρείες — Exxon, Shell, BP, Chevron, Texaco, Gulf και Mobil — καθόριζαν μονομερώς τις τιμές, τις ποσότητες παραγωγής και τα δικαιώματα των κρατών παραγωγών. Οι χώρες που έβγαζαν το πετρέλαιο εισέπρατταν ένα σταθερό, χαμηλό αντίτιμο, χωρίς κανέναν λόγο στη διαμόρφωση της αξίας του. Η ίδρυση του ΟΠΕΚ δεν ήταν απλώς οικονομική κίνηση· ήταν πράξη πολιτικής χειραφέτησης. Οι πέντε ιδρυτές, με εμπνευστές τον Σαουδάραβα υπουργό Πετρελαίου Αμπντάλα Ταρίκι και τον Βενεζουελάνο Χουάν Πάμπλο Πέρεθ Αλφόνσο, έθεσαν τις βάσεις για μια συντονισμένη διαπραγμάτευση απέναντι στις πολυεθνικές.

Η πραγματική ισχύς του ΟΠΕΚ φάνηκε όμως μετά το 1973, όταν το εμπάργκο πετρελαίου και οι αυξήσεις τιμών προκάλεσαν παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Τότε αποδείχθηκε ότι ο έλεγχος της προσφοράς μπορούσε να μετατραπεί σε γεωπολιτικό όπλο. Τα κράτη-μέλη απέκτησαν λόγο στα έσοδα, εθνικοποίησαν σταδιακά τα κοιτάσματά τους και αναδιαπραγματεύτηκαν τη σχέση τους με τη Δύση. Παράλληλα, όμως, ο ΟΠΕΚ αντιμετώπισε εσωτερικές αντιθέσεις, καθώς τα συμφέροντα των χωρών του Κόλπου δεν ταυτίζονταν πάντα με εκείνα του Ιράν, της Βενεζουέλας ή της Αλγερίας.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο ΟΠΕΚ ιδρύθηκε στη Βαγδάτη τον Σεπτέμβριο του 1960 από πέντε χώρες: Ιράν, Ιράκ, Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία και Βενεζουέλα.
• Στόχος ήταν ο συντονισμός της παραγωγής και η διαπραγμάτευση τιμών απέναντι στις δυτικές πετρελαϊκές εταιρείες, τις λεγόμενες «Επτά Αδελφές».
• Η κρίση του 1973 ανέδειξε τη δύναμη του ΟΠΕΚ, αλλά και τις εσωτερικές του αντιθέσεις που παραμένουν μέχρι σήμερα.

Γιατί έχει σημασία: Η ημέρα της Βαγδάτης σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής αποικιακού ελέγχου των ενεργειακών πόρων και την αρχή μιας νέας ισορροπίας ισχύος. Ο ΟΠΕΚ άλλαξε για πάντα τον τρόπο που λειτουργεί η παγκόσμια αγορά πετρελαίου, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και κράτη με διαφορετικά συμφέροντα μπορούν να ενωθούν όταν απειλείται η κυριαρχία τους. Σήμερα, εν μέσω ενεργειακής μετάβασης και νέων γεωπολιτικών εντάσεων, η κληρονομιά του «καρτέλ» της Βαγδάτης παραμένει επίκαιρη: ο έλεγχος της ενέργειας εξακολουθεί να είναι μοχλός ισχύος.