Η νομπελίστρια που εξόργισε το Ισραήλ τα βάζει με τον Τραμπ: «Απαράδεκτες οι κυρώσεις στο ΔΠΔ»

Lead: Η Νάβι Πιλάι, η Ινδή νομικός που έγραψε ιστορία ως Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, επιστρέφει στο προσκήνιο με μια διπλή παρέμβαση που αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τη διεθνή δικαιοσύνη. Μετά τις κατηγορίες της κατά του Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, η 85χρονη νομπελίστρια στρέφει τώρα το βλέμμα της στην Ουάσιγκτον, καταγγέλλοντας τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ως «απαράδεκτες» και ως ευθεία επίθεση στο κράτος δικαίου.

Η Πιλάι δεν είναι ένα τυχαίο πρόσωπο. Διετέλεσε Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα από το 2008 έως το 2014, ενώ το 2003 είχε προεδρεύσει της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Η φωνή της έχει βαρύτητα στη διεθνή νομική κοινότητα, ακόμη κι όταν προκαλεί αντιδράσεις. Η τοποθέτησή της κατά του Ισραήλ για τη Γάζα την έφερε στο στόχαστρο ισραηλινών αξιωματούχων, αλλά εκείνη δεν υποχώρησε. Τώρα, με την ίδια ευθύτητα, ασκεί κριτική στις ΗΠΑ για τις κυρώσεις που επιβάλλουν σε στελέχη και δικαστές του ΔΠΔ, χαρακτηρίζοντάς τες ως προσπάθεια αποδυνάμωσης ενός θεσμού που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της μεταπολεμικής τάξης.

Η κίνηση της Ουάσιγκτον να στοχοποιήσει το ΔΠΔ δεν είναι μεμονωμένη. Αντανακλά μια ευρύτερη τάση αμφισβήτησης των πολυμερών θεσμών από μεγάλες δυνάμεις που αισθάνονται ότι οι διεθνείς δικαστικοί μηχανισμοί περιορίζουν την ελευθερία κινήσεών τους. Για την Πιλάι, αυτό συνιστά οπισθοδρόμηση. Υποστηρίζει ότι αν οι ισχυροί μπορούν να τιμωρούν δικαστές που τολμούν να ερευνήσουν υποθέσεις εναντίον τους, τότε η ίδια η έννοια της διεθνούς δικαιοσύνης καθίσταται κενό γράμμα. Η θέση της βρίσκει απήχηση σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και σε κράτη που βλέπουν το ΔΠΔ ως ανάχωμα στην ατιμωρησία.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η Νάβι Πιλάι έχει διατελέσει Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και είναι γνωστή για τις τολμηρές θέσεις της.
• Κατηγόρησε το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα, πρόκληση που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
• Στρέφεται τώρα κατά των αμερικανικών κυρώσεων στο ΔΠΔ, μιλώντας για επίθεση στη διεθνή δικαιοσύνη.

Γιατί έχει σημασία: Η παρέμβαση της Πιλάι δεν αφορά μόνο μια προσωπική αντιπαράθεση. Αγγίζει τον πυρήνα της μεταπολεμικής τάξης: αν οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να ακυρώνουν de facto τη δικαιοδοσία του ΔΠΔ μέσω κυρώσεων, τότε καταρρέει η αρχή ότι κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου. Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται, η υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της διεθνούς δικαιοσύνης γίνεται πιο κρίσιμη από ποτέ. Η φωνή της Πιλάι, αμφιλεγόμενη αλλά σταθερή, υπενθυμίζει ότι το διακύβευμα δεν είναι αφηρημένο: αφορά την ίδια τη δυνατότητα των θυμάτων να βρουν δικαίωση.