Οι μονές Περιστερεώτα και Βαζελώνα στο τουριστικό πλάνο της Τουρκίας – Η Σουμελά έδειξε το δρόμο

Lead: Μετά από δεκαετίες εγκατάλειψης και φθοράς, δύο ιστορικά μοναστήρια του Πόντου — ο Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτα και ο Άγιος Ιωάννης Βαζελώνα — εντάσσονται στο τουριστικό πλάνο της Τουρκίας για την περιοχή της Ματσούκας. Η κίνηση αυτή ακολουθεί το προηγούμενο της Παναγίας Σουμελά, που εδώ και χρόνια λειτουργεί ως πόλος έλξης επισκεπτών, και σηματοδοτεί μια νέα φάση στη διαχείριση της ποντιακής κληρονομιάς.

Η απόφαση της τουρκικής πλευράς να εντάξει τις δύο μονές σε αναπτυξιακό τουριστικό σχέδιο δεν είναι μεμονωμένη. Έρχεται ως συνέχεια της εμπειρίας της Σουμελά, η οποία — παρά τις κατά καιρούς εντάσεις — έχει καταφέρει να προσελκύσει χιλιάδες επισκέπτες, τόσο από την Τουρκία όσο και από την Ελλάδα και την ομογένεια. Το μοντέλο αυτό φαίνεται να αντιγράφεται, με στόχο την ανάδειξη της ευρύτερης περιοχής της Ματσούκας ως προορισμού θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού.

Για την ελληνική πλευρά, το ζήτημα είναι διττό. Αφενός, η συντήρηση και ανάδειξη των μνημείων αποτελεί θετική εξέλιξη, καθώς διασφαλίζει τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς που κινδύνευε να χαθεί. Αφετέρου, εγείρονται ερωτήματα σχετικά με τη χρήση της κληρονομιάς αυτής ως εργαλείου τουριστικής προβολής, χωρίς σαφή αναφορά στην ιστορική ταυτότητα των μονών και των κοινοτήτων που τις δημιούργησαν. Η εμπειρία της Σουμελά δείχνει ότι η ισορροπία μεταξύ ανάδειξης και εμπορευματοποίησης είναι λεπτή.

Το ενδιαφέρον των επισκεπτών για τα ποντιακά μοναστήρια παραμένει ισχυρό, ιδίως από τη δεύτερη και τρίτη γενιά Ποντίων. Η δυνατότητα πρόσβασης σε χώρους λατρείας και μνήμης, έστω και υπό τουρκική διαχείριση, λειτουργεί ως συμβολική επιστροφή στις ρίζες. Παράλληλα, η τουρκική τουριστική βιομηχανία επιδιώκει να διευρύνει το χαρτοφυλάκιό της πέρα από τα παράλια, αξιοποιώντας την ενδοχώρα και τη θρησκευτική κληρονομιά.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι μονές Περιστερεώτα και Βαζελώνα βρίσκονται στην περιοχή της Ματσούκας, ιστορικού κέντρου του Πόντου, και παρέμεναν επί δεκαετίες εκτεθειμένες στη φθορά.
• Η ένταξή τους σε τουριστικό πλάνο ακολουθεί το μοντέλο της Παναγίας Σουμελά, που αποτελεί ήδη σημείο αναφοράς για θρησκευτικό τουρισμό.
• Η εξέλιξη αυτή εγείρει ζητήματα διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς, ταυτότητας και σχέσεων Ελλάδας-Τουρκίας.

Γιατί έχει σημασία: Η ένταξη των δύο μονών στο τουριστικό πλάνο της Τουρκίας δεν είναι απλώς μια τεχνική απόφαση. Αγγίζει τη μνήμη, την ταυτότητα και τη γεωπολιτική διάσταση της ποντιακής κληρονομιάς. Αν η πρωτοβουλία υλοποιηθεί με σεβασμό στην ιστορία και με διαφάνεια, μπορεί να αποτελέσει γέφυρα επικοινωνίας και συμφιλίωσης. Αν όμως περιοριστεί σε εργαλείο τουριστικής προβολής, κινδυνεύει να αποξενώσει τις κοινότητες στις οποίες ανήκουν τα μνημεία. Το στοίχημα είναι αν η ανάδειξη θα συνοδευτεί από αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας.