Ο Ερντογάν θυμήθηκε με προκλητική ανάρτηση τη Ναυμαχία της Πρέβεζας το 1538 και τον Μπαρμπαρόσα: «Κάνατε τη Μεσόγειο τουρκική θάλασσα»

Lead: Μια ιστορική επέτειος πέντε αιώνων μετατράπηκε σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης, καθώς ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε να θυμηθεί τη Ναυμαχία της Πρέβεζας του 1538 με ανάρτηση που αναφέρεται στον Μπαρμπαρόσα και διακηρύσσει ότι «κάνατε τη Μεσόγειο τουρκική θάλασσα». Η κίνηση, όπως μεταδίδει το Πρώτο Θέμα, εντάσσεται σε μια σειρά αναθεωρητικών αφηγήσεων που καλλιεργεί συστηματικά η Άγκυρα, συνδέοντας το οθωμανικό παρελθόν με τις σημερινές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Η Ναυμαχία της Πρέβεζας έγινε στις 28 Σεπτεμβρίου 1538 και ανέδειξε νικητές τους Οθωμανούς απέναντι στον στόλο της Ιεράς Συμμαχίας, μιας συμμαχίας που είχε συγκροτήσει ο Πάπας Παύλος Γ΄ με τη συμμετοχή της Βενετίας, της Γένοβας, της Ισπανίας και των Ιπποτών της Μάλτας. Επικεφαλής του οθωμανικού στόλου ήταν ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, ο οποίος με την επικράτησή του εδραίωσε την κυριαρχία των Οθωμανών στο Ιόνιο και έδωσε στην Πύλη τον έλεγχο των θαλάσσιων δρόμων προς την Αδριατική. Η ιστορική σημασία της νίκης είναι αδιαμφισβήτητη, ωστόσο η σημερινή της αξιοποίηση δεν είναι αθώα. Ο Ερντογάν δεν κάνει ιστορία, αλλά προπαγάνδα, απευθυνόμενος σε ένα εσωτερικό ακροατήριο που τροφοδοτείται με νεοοθωμανικά οράματα.

Η αναφορά στη «θάλασσα» δεν είναι τυχαία. Σε μια περίοδο που η Τουρκία αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα νησιών, αγνοεί τη Συνθήκη της Λωζάννης και προωθεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η επίκληση του Μπαρμπαρόσα λειτουργεί ως ιδεολογικό άλλοθι για διεκδικήσεις που δεν έχουν καμία βάση στο διεθνές δίκαιο. Παράλληλα, η ανάρτηση έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν εύθραυστες, με τα ήπια βήματα προσέγγισης να συνυπάρχουν με εθνικιστικές εξάρσεις. Η Αθήνα καλείται να απαντήσει με ψυχραιμία, αλλά και με σαφήνεια: η ιστορική μνήμη δεν νομιμοποιεί επεκτατικές βλέψεις, ούτε μετατρέπει τη Μεσόγειο σε «τουρκική θάλασσα».

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η Ναυμαχία της Πρέβεζας διεξήχθη στις 28 Σεπτεμβρίου 1538, με νικηφόρο τον οθωμανικό στόλο του Μπαρμπαρόσα απέναντι στην Ιερά Συμμαχία.
• Η ανάρτηση Ερντογάν εντάσσεται στη νεοοθωμανική αφήγηση που συνδέει το παρελθόν με σύγχρονες διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
• Η Τουρκία αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα νησιών και προωθεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο.

Γιατί έχει σημασία: Η επίκληση μιας ναυμαχίας του 1538 ως εργαλείου σύγχρονης εξωτερικής πολιτικής αποκαλύπτει τη στρατηγική της Άγκυρας να μετατρέψει την ιστορία σε όχημα αναθεωρητισμού. Για την Ελλάδα, το μήνυμα είναι σαφές: η απάντηση δεν βρίσκεται ούτε στην άρνηση της ιστορίας ούτε στην καλλιέργεια εθνικιστικού πυρετού, αλλά στην προσήλωση στο διεθνές δίκαιο, στη θωράκιση των συμμαχιών και στην αποφασιστικότητα να μην επιτρέψουμε σε κανέναν να ξαναγράψει τον χάρτη της Μεσογείου.