Ο Φάρατζ, το μεταναστευτικό και ο Ναπολέων Γ΄ | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Εικόνες που θυμίζουν περισσότερο καρναβάλι παρά πολιτικό συνέδριο συνόδευσαν την ομιλία του Νάιτζελ Φάρατζ στην Αθήνα, με τον ηγέτη του Reform UK να επιχειρεί να μετατρέψει το μεταναστευτικό σε ιδεολογικό ορόσημο της νέας του εκστρατείας. Ωστόσο, πίσω από τα άδεια ποτήρια μπίρας και τις σημαίες του Ηνωμένου Βασιλείου, το μήνυμα που εκπέμπεται δεν είναι καινούριο· φέρει τη βαριά σκιά του Ναπολέοντα Γ΄ και των φαντασμάτων του 19ου αιώνα.

Ο Φάρατζ, αρκετά χρόνια μετά το Brexit, επαναφέρει στο προσκήνιο μια ρητορική που συνδυάζει την εθνική κυριαρχία με την απαξίωση των διεθνών θεσμών, χρησιμοποιώντας το μεταναστευτικό ως όχημα για να νομιμοποιήσει μια ευρύτερη επίθεση κατά του φιλελεύθερου κράτους δικαίου. Η αναφορά του στον Ναπολέοντα Γ΄, αν και ιστορικά ανακριβής σε πολλά σημεία, λειτουργεί ως αλληγορία για τον φόβο του «άλλου» και την ανάγκη ισχυρής ηγεσίας. Όπως ο ανιψιός του Μεγάλου Ναπολέοντα οικοδόμησε την εξουσία του πάνω στον λαϊκισμό και τη διαχείριση του φόβου μετά την αναταραχή του 1848, έτσι και ο Φάρατζ επιχειρεί να συσπειρώσει ένα ακροατήριο που νιώθει ότι έχει μείνει πίσω από την παγκοσμιοποίηση.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι η ίδια η ομιλία, αλλά το κοινό που την παρακολούθησε. Άνθρωποι με μεσαιωνικές στολές, νέοι με βρετανικές σημαίες και συνταξιούχοι με αντιευρωπαϊκά συνθήματα συνθέτουν ένα εκλεκτικό μείγμα που δύσκολα εντάσσεται στο παραδοσιακό δίπολο αριστερά-δεξιά. Αυτό το κοινό αναζητά όχι τόσο λύσεις, όσο μια αφήγηση που εξηγεί γιατί η ζωή του έχει γίνει πιο δύσκολη. Και ο Φάρατζ, ως έμπειρος επικοινωνιακός, τους προσφέρει ακριβώς αυτό: έναν εχθρό (την ΕΕ, τους μετανάστες, τις ελίτ) και έναν σωτήρα (τον ίδιο).

Η ιστορική ειρωνεία, ωστόσο, είναι ότι ο Ναπολέων Γ΄ κατέληξε να οδηγήσει τη Γαλλία σε ταπεινωτική ήττα και να καταρρεύσει υπό το βάρος των ίδιων του των αντιφάσεων. Η ρητορική του Φάρατζ, που σήμερα φαίνεται να κερδίζει έδαφος σε όλη την Ευρώπη, μπορεί να έχει βραχυπρόθεσμο πολιτικό αντίκρισμα, αλλά μακροπρόθεσμα προσφέρει ελάχιστες απτές λύσεις στα προβλήματα που περιγράφει. Το μεταναστευτικό, η στέγαση, οι ανισότητες δεν επιλύονται με συνθήματα σε πλαστικά ποτήρια μπίρας.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η ομιλία του Φάρατζ επικεντρώθηκε στη σύνδεση του μεταναστευτικού με την εθνική κυριαρχία, χωρίς να προσφέρει συγκεκριμένο πρόγραμμα διαχείρισης των συνόρων.
• Η αναφορά στον Ναπολέοντα Γ΄ αποτελεί ιστορικό επιχείρημα για την ανάγκη ισχυρής ηγεσίας, αλλά αγνοεί την κατάρρευση του συγκεκριμένου καθεστώτος.
• Το ακροατήριο της εκδήλωσης ήταν ιδιαίτερα ετερόκλητο, υποδηλώνοντας ότι ο λαϊκισμός του Φάρατζ ξεπερνά τα παραδοσιακά κομματικά όρια.

Γιατί έχει σημασία: Η εμφάνιση του Φάρατζ στην Αθήνα δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά μέρος ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού ρεύματος που αμφισβητεί τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Αν η πολιτική του επιχειρηματολογία, βασισμένη στη διαίρεση και την απλοποίηση, γίνει κυρίαρχη, τότε το στοίχημα δεν είναι πλέον η διαχείριση της μετανάστευσης, αλλά το ίδιο το μέλλον της ανοιχτής κοινωνίας. Η ιστορία, με τον Ναπολέοντα Γ΄ ως προειδοποίηση, δείχνει ότι οι αυτοαποκαλούμενοι σωτήρες συχνά οδηγούν σε αδιέξοδα· το ερώτημα είναι αν οι σύγχρονες κοινωνίες θα το θυμηθούν εγκαίρως.