Λιβερά του Πόντου: «Δεν ξέραμε σε ποιους ανήκαν τα σπίτια» | Οικονομία στο LivePress.gr

Lead: Στη Λιβερά της Ματσούκας, στα βάθη του ιστορικού Πόντου, τα ερειπωμένα σπίτια δεν είναι απλώς πέτρες και ξύλα. Είναι σιωπηλοί μάρτυρες μιας ιστορίας που πολλοί από τους σημερινούς κατοίκους έμαθαν να προσπερνούν χωρίς να ρωτούν. Όπως λέει ο Σουάτ Τουράν, που μεγάλωσε μαζεύοντας φουντούκια και φυλάγοντας αγελάδες ανάμεσα σε αυτά τα κτίρια, «δεν ξέραμε σε ποιους ανήκαν». Η φράση αυτή συμπυκνώνει ένα βαθύτερο ερώτημα: τι γίνεται με τη μνήμη και την περιουσία όταν οι άνθρωποι που τη δημιούργησαν έχουν φύγει βίαια;

Η Λιβερά, ένα χωριό της Ματσούκας, υπήρξε μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα ένας ακμαίος ελληνορθόδοξος οικισμός του Πόντου. Οι κάτοικοί της, όπως και εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι Έλληνες της περιοχής, εκδιώχθηκαν ή εξοντώθηκαν κατά τη γενοκτονία των Ποντίων και στη συνέχεια με την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923. Τα σπίτια τους εγκαταλείφθηκαν, πέρασαν σε νέους ιδιοκτήτες ή απλώς ερήμωσαν. Για δεκαετίες, οι νέοι κάτοικοι – Τούρκοι στην πλειονότητά τους – έζησαν δίπλα σε αυτά τα κτίρια χωρίς επίσημη καταγραφή της προέλευσής τους. Η δήλωση του Τουράν δεν είναι μεμονωμένη: αποτυπώνει τη λήθη που επιβλήθηκε διά της σιωπής και της απουσίας αρχείων.

Τα τελευταία χρόνια, ερευνητές και απόγονοι Ποντίων προσπαθούν να τεκμηριώσουν την ελληνική παρουσία στην περιοχή. Η Λιβερά έχει έρθει στο προσκήνιο μέσα από προφορικές μαρτυρίες και αρχειακές έρευνες, που δείχνουν ότι πολλά από τα «άγνωστα» σπίτια ανήκαν σε ελληνικές οικογένειες με ονόματα, ιστορίες και περιουσίες. Το ζήτημα όμως δεν είναι μόνο ιστορικό. Αγγίζει ζητήματα περιουσιακών δικαιωμάτων, πολιτιστικής κληρονομιάς και αναγνώρισης. Η Τουρκία δεν έχει αναγνωρίσει επίσημα τη γενοκτονία των Ποντίων, ενώ η ελληνική πλευρά διεκδικεί ιστορική δικαίωση. Στο μεταξύ, τα κτίρια της Λιβεράς συνεχίζουν να καταρρέουν, παρασύροντας μαζί τους και ό,τι απέμεινε από τη μνήμη τους.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η Λιβερά ήταν ελληνικός οικισμός του Πόντου που εγκαταλείφθηκε μετά τη γενοκτονία και την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923.
• Οι σημερινοί κάτοικοι, όπως ο Σουάτ Τουράν, μεγάλωσαν ανάμεσα σε ερείπια χωρίς να γνωρίζουν την ελληνική τους προέλευση.
• Η τεκμηρίωση της ιστορίας των σπιτιών συνδέεται με ευρύτερα ζητήματα αναγνώρισης της ποντιακής γενοκτονίας και περιουσιακών διεκδικήσεων.

Γιατί έχει σημασία: Η ιστορία της Λιβεράς δεν είναι απλώς μια τοπική ανάμνηση. Είναι ένα παράθυρο στην ευρύτερη τραγωδία του Πόντου και στον τρόπο με τον οποίο η λήθη μπορεί να διαστρεβλώσει την πραγματικότητα για γενιές. Όταν ένας άνθρωπος λέει «δεν ξέραμε σε ποιους ανήκαν», δεν παραδέχεται μόνο άγνοια· περιγράφει μια συλλογική αποσιώπηση. Η αναγνώριση αυτών των σπιτιών ως ελληνικών δεν είναι πράξη εκδίκησης, αλλά πράξη μνήμης. Και η μνήμη, όπως τα ερείπια, αντέχει όσο κάποιος ρωτά.