Τουρκία – Αζερμπαϊτζάν: Η μαντήλα «ραγίζει» τη συμμαχία «ένα έθνος, δύο κράτη» | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Μια φαινομενικά τοπική εκπαιδευτική απόφαση στο Αζερμπαϊτζάν εξελίσσεται σε διπλωματικό τριγμό ανάμεσα στο Μπακού και την Άγκυρα, θέτοντας υπό δοκιμασία το δόγμα «ένα έθνος, δύο κράτη» που εδώ και δεκαετίες αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της τουρκο-αζερικής σχέσης.

Η απαγόρευση της μαντήλας στα σχολεία του Αζερμπαϊτζάν πυροδότησε διαδηλώσεις σε πόλεις της χώρας, με θρησκευτικές οργανώσεις και τμήματα της κοινωνίας να καταγγέλλουν περιορισμό της θρησκευτικής ελευθερίας. Το επίσημο Μπακού υπερασπίζεται τη θέση του επικαλούμενο τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους, κληρονομιά της σοβιετικής περιόδου και της πολιτικής γραμμής του Χεϊντάρ Αλίγιεφ. Ωστόσο, η έντονη αντίδραση της τουρκικής πλευράς, με δηλώσεις που αγγίζουν τα όρια της παρέμβασης στα εσωτερικά μιας συμμαχικής χώρας, αποκάλυψε ρωγμές που μέχρι πρότινος παρέμεναν κάτω από την επιφάνεια. Η Άγκυρα, που έχει επενδύσει πολιτικά και συμβολικά στη στήριξη του Αζερμπαϊτζάν – από τον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ μέχρι την ενεργειακή συνεργασία – βλέπει τώρα τη θρησκευτική της ταυτότητα να δοκιμάζεται από έναν εταίρο που επιμένει στην κοσμική του φυσιογνωμία. Αναλυτές επισημαίνουν ότι πίσω από τη διαμάχη για τη μαντήλα κρύβονται βαθύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες: η προσπάθεια της Τουρκίας να διευρύνει την επιρροή της στον μουσουλμανικό κόσμο, η σχέση του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ και τη Δύση, αλλά και ο ανταγωνισμός με το Ιράν για επιρροή στους σιιτικούς πληθυσμούς της περιοχής. Η κρίση, αν και προς το παρόν διαχειρίσιμη, δείχνει ότι ακόμη και οι πιο στέρεες συμμαχίες δοκιμάζονται όταν τα εσωτερικά ζητήματα ταυτότητας συγκρούονται με τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι διαδηλώσεις στο Αζερμπαϊτζάν ξέσπασαν μετά την αυστηροποίηση της απαγόρευσης της μαντήλας στα σχολεία, με τη συμμετοχή θρησκευτικών ομάδων και πολιτών που ζητούν σεβασμό στη θρησκευτική ελευθερία.
• Η Άγκυρα άσκησε κριτική στο Μπακού, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση της αζερικής κυβέρνησης, η οποία χαρακτηρίζει το ζήτημα εσωτερική υπόθεση και υπερασπίζεται τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους.
• Το επεισόδιο αναδεικνύει τις αντιφάσεις του δόγματος «ένα έθνος, δύο κράτη», καθώς η Τουρκία επιδιώκει ρόλο προστάτη των μουσουλμάνων ενώ το Αζερμπαϊτζάν εμβαθύνει τις σχέσεις του με τη Δύση και το Ισραήλ.

Γιατί έχει σημασία: Η κόντρα για τη μαντήλα δεν αφορά μόνο μια εκπαιδευτική ρύθμιση. Αγγίζει τον πυρήνα της ταυτότητας δύο χωρών που έχουν οικοδομήσει τη συμμαχία τους πάνω στην εθνική και γλωσσική συγγένεια, αλλά τις χωρίζει η σχέση τους με τη θρησκεία και το κράτος. Αν η διαφωνία κλιμακωθεί, μπορεί να επηρεάσει την ενεργειακή συνεργασία, τις στρατιωτικές συμφωνίες και τη θέση του Αζερμπαϊτζάν στον πόλο της Άγκυρας. Ταυτόχρονα, στέλνει μήνυμα ότι στην περιοχή του Νοτίου Καυκάσου καμία συμμαχία δεν είναι δεδομένη όταν διακυβεύονται εσωτερικές ισορροπίες εξουσίας και ταυτότητας.