Το σύνθημα που έρχεται από τις ρίζες του Τσίπρα | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Σε μια εποχή όπου η πολιτική αντιπαράθεση συχνά εκφυλίζεται σε ανταλλαγή συνθημάτων, η δήλωση του Αλέξη Τσίπρα στο ραδιόφωνο των «Παραπολιτικών» ότι «άλλο πράγμα ο πατριωτισμός, άλλο ο εθνικισμός» δεν αποτελεί απλή ρητορική άσκηση. Αποτελεί μια σαφή προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του πατριωτικού λόγου από τα αριστερά, σε ένα πολιτικό τοπίο όπου η πατριωτική ρητορική έχει σχεδόν μονοπωληθεί από τη δεξιά και την άκρα δεξιά. Η φράση «ο εθνικισμός είναι η μήτρα όλων των κακών στη σύγχρονη ιστορία» λειτουργεί ως ιστορική υπενθύμιση, αλλά και ως πολιτική τοποθέτηση απέναντι σε όσους επιχειρούν να εργαλειοποιήσουν το εθνικό αίσθημα.

Η τοποθέτηση Τσίπρα εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση για τη σχέση της Αριστεράς με το έθνος και την πατρίδα. Ιστορικά, η ελληνική Αριστερά έχει κατηγορηθεί για «έλλειμμα πατριωτισμού», μια κατηγορία που συχνά χρησιμοποιήθηκε για να την απαξιώσει πολιτικά. Ο Τσίπρας, αναφερόμενος στις «ρίζες» του, επιχειρεί να οικοδομήσει μια γέφυρα ανάμεσα στην αριστερή ταυτότητα και σε έναν πατριωτισμό που δεν ταυτίζεται με τον σοβινισμό. Πρόκειται για ένα δύσκολο εγχείρημα, καθώς ο πατριωτισμός ως πολιτικό σύμβολο έχει φορτιστεί ιστορικά με εθνικιστικές και αντιδραστικές σημασίες. Η διάκριση που επιχειρεί ο Τσίπρας δεν είναι καινούργια στην ευρωπαϊκή σκέψη — από τον Γιουργκεν Χάμπερμας μέχρι τον Όρσον Γουέλς, ο «συνταγματικός πατριωτισμός» έχει προταθεί ως εναλλακτική στον εθνικισμό. Ωστόσο, στην ελληνική πολιτική σκηνή, η διάκριση αυτή παραμένει ρευστή και συχνά καταρρέει στην πράξη.

Η αναφορά στον ιμπεριαλισμό, που κόπηκε στο απόσπασμα, υποδηλώνει ότι ο Τσίπρας επιχειρεί να συνδέσει τον εθνικισμό με ευρύτερες δομές εξουσίας και εκμετάλλευσης. Αυτή η σύνδεση είναι σημαντική, γιατί μετατοπίζει τη συζήτηση από την ηθική καταδίκη του εθνικισμού σε μια δομική ανάλυση των αιτιών που τον τροφοδοτούν. Ο εθνικισμός, σε αυτή την οπτική, δεν είναι απλώς μια ιδεολογική παρέκκλιση, αλλά προϊόν και εργαλείο συστημικών ανισοτήτων. Η τοποθέτηση αυτή, ωστόσο, εγείρει ερωτήματα: Πόσο πειστική μπορεί να είναι μια τέτοια ανάλυση όταν προέρχεται από ένα κόμμα που έχει κυβερνήσει και έχει διαχειριστεί κρίσεις με έντονα εθνικά χαρακτηριστικά, όπως η συμφωνία των Πρεσπών; Η απάντηση δεν είναι απλή, αλλά η ίδια η προσπάθεια επαναδιαπραγμάτευσης του πατριωτικού λόγου δείχνει ότι η Αριστερά αναγνωρίζει την ανάγκη να μιλήσει στη συλλογική ταυτότητα χωρίς να προσφύγει στον εθνικισμό.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Τσίπρας επιχειρεί να διαχωρίσει τον πατριωτισμό από τον εθνικισμό, διεκδικώντας έναν προοδευτικό πατριωτικό λόγο.
• Η δήλωση εντάσσεται σε ευρύτερη συζήτηση για τη σχέση της Αριστεράς με το έθνος και την ταυτότητα.
• Η αναφορά στον ιμπεριαλισμό υποδηλώνει μια δομική, όχι απλώς ηθική, κριτική του εθνικισμού.

Γιατί έχει σημασία: Η δήλωση Τσίπρα δεν είναι απλώς μια ακόμη πολιτική τοποθέτηση. Σηματοδοτεί μια προσπάθεια να ανακτηθεί ο πατριωτικός λόγος από την Αριστερά, σε μια στιγμή που η εθνικιστική ρητορική κερδίζει έδαφος σε όλη την Ευρώπη. Αν πετύχει, θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει το πολιτικό τοπίο. Αν αποτύχει, θα επιβεβαιώσει ότι ο πατριωτισμός παραμένει ένα πεδίο όπου η Αριστερά δυσκολεύεται να πατήσει. Σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα παραμένει: Μπορεί ο πατριωτισμός να αποσπαστεί από τον εθνικισμό, ή είναι καταδικασμένος να είναι το ίδιο νόμισμα με δύο όψεις;