Επίτροπος Μεσογείου της ΕΕ για το τουρκολιβυκό μνημόνιο: Άκυρο και ανυπόστατο – Αλληλεγγύη σε Ελλάδα και Κύπρο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανεβάζει τους τόνους απέναντι στην Άγκυρα, με την Επίτροπο για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σουίτσα, να χαρακτηρίζει «άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο, εκφράζοντας παράλληλα την πλήρη αλληλεγγύη της Ένωσης προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Η δήλωση έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, λίγο μετά την κύρωση της επίμαχης συμφωνίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, γεγονός που εντείνει την ανησυχία στις Βρυξέλλες και στις δύο πρωτεύουσες του Νότου.

Η τοποθέτηση της κ. Σουίτσα δεν αποτελεί απλή διπλωματική ευγένεια. Συνιστά σαφή προειδοποίηση ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να αναγνωρίσει νομικές συνέπειες από μια συμφωνία που, όπως υποστηρίζει, παραβιάζει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών-μελών της. Το μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης, που υπεγράφη το 2019, επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες στη Μεσόγειο παρακάμπτοντας την ελληνική παρουσία και τα νησιά του Αιγαίου, ενώ παράλληλα εδραιώνει στρατιωτική και ενεργειακή επιρροή της Άγκυρας στην περιοχή. Η κύρωσή του από το λιβυκό κοινοβούλιο, έστω και με αμφιλεγόμενη νομιμοποίηση λόγω της πολιτικής αστάθειας στη χώρα, δίνει στην Τουρκία ένα πρόσθετο επιχείρημα σε μια σειρά διεκδικήσεων.

Η Επίτροπος, αρμόδια για τη Μεσόγειο, έσπευσε να συνδέσει την καταδίκη της συμφωνίας με τη στήριξη προς Αθήνα και Λευκωσία, στέλνοντας μήνυμα ενότητας. Ωστόσο, το ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσον η πολιτική καταδίκη θα μεταφραστεί σε έμπρακτα μέτρα. Η ΕΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι εξετάζει κυρώσεις κατά προσώπων και εταιρειών που εμπλέκονται σε παράνομες γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ, αλλά η αποτελεσματικότητα των μέτρων αμφισβητείται, καθώς η Άγκυρα συνεχίζει απτόητη τις έρευνες. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δοκιμάζεται από τα εθνικά συμφέροντα ορισμένων κρατών-μελών που διατηρούν στενές οικονομικές σχέσεις με την Τουρκία.

Η κύρωση του μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς δημιουργεί τετελεσμένα σε μια χώρα που βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Η ΕΕ καλείται τώρα να απαντήσει με τρόπο που θα διαφυλάσσει την αξιοπιστία της ως εγγυητή του διεθνούς δικαίου, χωρίς να ωθήσει την Τουρκία σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση της Ανατολικής Μεσογείου.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες παραβλέποντας τα ελληνικά νησιά και τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας και Κύπρου.
• Η κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης έγινε εν μέσω πολιτικής αστάθειας, γεγονός που θέτει ζήτημα νομιμοποίησης της διαδικασίας.
• Η ΕΕ έχει προειδοποιήσει με κυρώσεις για παράνομες γεωτρήσεις, αλλά η εφαρμογή τους παραμένει αμφίβολη λόγω των διαφορετικών συμφερόντων των κρατών-μελών.

Γιατί έχει σημασία: Η δήλωση της Επιτρόπου Σουίτσα αποτυπώνει τη λεπτή ισορροπία της ΕΕ ανάμεσα στη ρητορική στήριξη προς τα κράτη-μέλη και την ανάγκη για σταθερότητα στη Μεσόγειο. Αν η καταδίκη μείνει στα λόγια, η Άγκυρα θα ερμηνεύσει την αδράνεια ως ανοχή και θα εντείνει τις διεκδικήσεις της. Αντιθέτως, μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση θα μπορούσε να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στην περιοχή και να στείλει σαφές μήνυμα ότι το διεθνές δίκαιο δεν είναι διαπραγματεύσιμο.