71 χρόνια για τον Πόντο, 75 για τη Μικρά Ασία – Οι αναγνωρίσεις που άργησαν και το κενό των Ασσυρίων

Lead: Η 24η Σεπτεμβρίου αποτελεί ορόσημο στη συλλογική μνήμη του ελληνισμού, καθώς το 1998 η Βουλή των Ελλήνων αναγνώρισε επίσημα τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου, ενώ η αντίστοιχη αναγνώριση για τη Μικρά Ασία είχε προηγηθεί. Εβδομήντα ένα χρόνια για τον Πόντο, εβδομήντα πέντε για τη Μικρά Ασία: δύο αριθμοί που αποτυπώνουν το χρονικό χάσμα ανάμεσα στο τραύμα και τη θεσμική παραδοχή του. Την ίδια στιγμή, μια τρίτη τραγωδία παραμένει στο περιθώριο της δημόσιας μνήμης: η Γενοκτονία των Ασσυρίων.

Η καθυστέρηση των αναγνωρίσεων δεν ήταν τυχαία. Για δεκαετίες, η ελληνική εξωτερική πολιτική λειτουργούσε με το δόγμα της αποφυγής όξυνσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ η μνήμη της Καταστροφής παρέμενε κυρίως βιωματική, μεταφερόμενη από γενιά σε γενιά μέσα από τον προσφυγικό κόσμο. Η μεταπολίτευση έφερε σταδιακά τη διεκδίκηση της ιστορικής αλήθειας στο προσκήνιο, με την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων το 1996 να ανοίγει τον δρόμο και τις επόμενες ψηφοφορίες να ακολουθούν. Ωστόσο, η θεσμική αναγνώριση δεν συνοδεύτηκε πάντα από ανάλογη εκπαιδευτική και πολιτισμική ενσωμάτωση. Η μνήμη συχνά εγκλωβίστηκε σε τελετουργικές επετείους, χωρίς να αποκτήσει την ιστορική βαρύτητα που της αναλογεί στο σχολικό πρόγραμμα και στη δημόσια συζήτηση.

Το κενό των Ασσυρίων είναι ακόμη πιο χαρακτηριστικό. Πρόκειται για έναν λαό που υπέστη διωγμούς και σφαγές την ίδια περίοδο, στο ίδιο γεωγραφικό πλαίσιο, από τον ίδιο κρατικό μηχανισμό, αλλά σπάνια μνημονεύεται μαζί με τους Έλληνες και τους Αρμένιους. Η παράλειψη δεν είναι μόνο ιστορική αδικία, αλλά και πολιτικό λάθος: η κατακερματισμένη μνήμη αποδυναμώνει το συνολικό αίτημα για δικαιοσύνη και διευκολύνει τις αναθεωρητικές αφηγήσεις.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η 24η Σεπτεμβρίου 1998 σηματοδότησε την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου από τη Βουλή, 71 χρόνια μετά τα γεγονότα.
• Η αναγνώριση για τη Μικρά Ασία είχε προηγηθεί, 75 χρόνια μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας ιστορικής δικαίωσης.
• Η Γενοκτονία των Ασσυρίων παραμένει ουσιαστικά αόρατη στη δημόσια μνήμη, παρά την κοινή ιστορική της βάση με τις άλλες δύο.

Γιατί έχει σημασία: Η αναγνώριση των γενοκτονιών δεν είναι άσκηση παρελθόντος, αλλά πράξη ευθύνης απέναντι στο παρόν. Όσο η μνήμη παραμένει επιλεκτική, τόσο οι πληγές παραμένουν ανοιχτές και τα διδάγματα ατελή. Η ένταξη των Ασσυρίων στην ίδια αφήγηση δεν αφαιρεί από τον ελληνικό πόνο, αλλά τον τοποθετεί σε ένα ευρύτερο, πιο έντιμο ιστορικό πλαίσιο.