Ποιοι και γιατί ψηφίζουν AfD: Η ανατομία της ακροδεξιάς ανατροπής στη Γερμανία (και όχι μόνο)

Lead: Η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) δεν εξηγείται με όρους ιδεολογίας, αλλά με όρους καθημερινής ανασφάλειας. Πίσω από τα ποσοστά που συγκλονίζουν το γερμανικό πολιτικό σύστημα κρύβεται ένας ψηφοφόρος που δεν ψηφίζει με το μυαλό του κομματικού στρατιώτη, αλλά με τον φόβο του εργοστασίου που κλείνει και του χωριού που ερημώνει.

Ο τυπικός ψηφοφόρος της AfD δεν είναι πλέον μόνο ο απογοητευμένος άνδρας της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Είναι ο εργάτης της αυτοκινητοβιομηχανίας που βλέπει την παραγωγή να μεταφέρεται στην Κίνα ή την Πολωνία. Είναι ο μικροέμπορος της επαρχίας που μετρά τα λουκέτα στην κεντρική πλατεία. Είναι ο νέος που δεν βρίσκει προσιτή στέγη και σκέφτεται τη μετανάστευση. Η AfD κατάφερε να μετατρέψει την οικονομική ανασφάλεια σε πολιτική ταυτότητα, προσφέροντας απλές απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα: φταίνε οι Βρυξέλλες, φταίνε οι μετανάστες, φταίνε οι «άλλοι».

Το φαινόμενο δεν είναι γερμανικό. Από τη Γαλλία της Λεπέν μέχρι την Ιταλία της Μελόνι και την Ολλανδία του Βίλντερς, η ακροδεξιά ανατροπή τροφοδοτείται από την ίδια πρώτη ύλη: την αίσθηση ότι η παγκοσμιοποίηση μοίρασε τα κέρδη σε λίγους και τη ζημιά σε πολλούς. Η διαφορά στη Γερμανία είναι το μέγεθος και η ιστορική βαρύτητα. Όταν η χώρα που στήριξε την ευρωπαϊκή μεταπολεμική τάξη αμφισβητεί τη σταθερότητά της, το κύμα δεν μένει στα σύνορα.

Η AfD δεν κερδίζει επειδή έπεισε τους ψηφοφόρους για το πρόγραμμά της. Κερδίζει επειδή τα παραδοσιακά κόμματα απέτυχαν να πείσουν ότι μπορούν να προστατεύσουν τον κόσμο της εργασίας και της γειτονιάς. Η ψήφος στην ακροδεξιά λειτουργεί συχνά ως τιμωρητική ψήφος, ως ύστατη διαμαρτυρία πριν από την πλήρη αποστασιοποίηση από το πολιτικό σύστημα. Το στοίχημα για τη δημοκρατία δεν είναι να καταδικάσει αυτούς τους ψηφοφόρους, αλλά να κατανοήσει τι τους οδήγησε εκεί.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η AfD αντλεί δύναμη κυρίως από οικονομικά ανασφαλείς περιοχές, όχι από ιδεολογικούς πυρήνες.
• Το φαινόμενο είναι πανευρωπαϊκό και συνδέεται με τη δυσαρέσκεια απέναντι στην παγκοσμιοποίηση και τις ελίτ.
• Η ψήφος στην ακροδεξιά λειτουργεί συχνά ως διαμαρτυρία, όχι ως ταυτότητα.

Γιατί έχει σημασία: Η ανατομία της AfD δεν αφορά μόνο τη Γερμανία. Αποκαλύπτει ότι η ακροδεξιά δεν είναι παρένθεση, αλλά σύμπτωμα βαθύτερης κρίσης εκπροσώπησης. Αν η δημοκρατία δεν απαντήσει στην ανασφάλεια των πολλών, η ψήφος διαμαρτυρίας θα γίνει καθεστώς.