Μητέρα όλων των μαχών | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η φράση «ο οποιοσδήποτε μπορεί να γίνει πρωθυπουργός αλλά όχι ο οποιοσδήποτε» δεν είναι απλώς ένα ευφυολόγημα της βρετανικής πολιτικής κουλτούρας. Είναι μια συμπυκνωμένη διαπίστωση για τη σχέση ανάμεσα στη δημοκρατία και την πολιτική ικανότητα, που επανέρχεται στο προσκήνιο κάθε φορά που η κάλπη αναδεικνύει πρόσωπα και καταστάσεις πέρα από τα συνηθισμένα.

Η δημοκρατία, ως σύστημα, δεν εγγυάται την αριστεία. Εγγυάται τη νομιμοποίηση. Η διαφορά ανάμεσα στις δύο έννοιες είναι τεράστια και συχνά παραβλέπεται. Οποιοσδήποτε πολίτης μπορεί, καταρχήν, να διεκδικήσει την εξουσία. Αυτό είναι το θεμελιώδες δικαίωμα που διακρίνει τα ανοιχτά πολιτεύματα από τα κλειστά. Ωστόσο, το δικαίωμα της διεκδίκησης δεν συνοδεύεται αυτόματα από την ικανότητα της άσκησης. Εκεί ακριβώς παρεμβαίνει η δεύτερη, σιωπηλή προϋπόθεση: το «όχι ο οποιοσδήποτε».

Η βρετανική πολιτική παράδοση, με τους άγραφους κανόνες και τις ισχυρές θεσμικές αντιστάσεις της, έχει λειτουργήσει ιστορικά ως φίλτρο. Το κόμμα, το κοινοβούλιο, ο Τύπος και η κοινή γνώμη συγκροτούν ένα δίκτυο ελέγχου που δεν αποκλείει μεν εκ των προτέρων, αλλά δοκιμάζει σκληρά. Στην Ελλάδα, όπου οι θεσμικές αντιστάσεις υπήρξαν συχνά πιο εύκαμπτες και η προσωποκεντρική πολιτική πιο ισχυρή, το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η κρίση της προηγούμενης δεκαετίας ανέδειξε πόσο εύκολα η λαϊκή εντολή μπορεί να συμβαδίσει με την ανεπάρκεια, και πόσο επώδυνο είναι το τίμημα.

Το δίλημμα, επομένως, δεν είναι μεταξύ δημοκρατίας και αριστοκρατίας. Είναι μεταξύ μιας δημοκρατίας που καλλιεργεί την πολιτική αρετή και μιας δημοκρατίας που αρκείται στη διαδικαστική νομιμοποίηση. Η πρώτη απαιτεί παιδεία, διαφάνεια, ισχυρούς θεσμούς και πολίτες που δεν αρκούνται στο θέαμα. Η δεύτερη παράγει συστηματικά το φαινόμενο του «οποιουδήποτε».

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η δημοκρατία νομιμοποιεί, δεν αξιολογεί. Η εκλογή δεν υποκαθιστά την ικανότητα διακυβέρνησης.
• Οι άγραφοι κανόνες και οι θεσμικοί έλεγχοι λειτουργούν ως φίλτρα που προστατεύουν από την ανεπάρκεια.
• Στην Ελλάδα, η προσωποκεντρική παράδοση και οι αδύναμοι θεσμοί καθιστούν το φίλτρο πιο διαπερατό.

Γιατί έχει σημασία: Η φράση δεν είναι συντηρητική νοσταλγία. Είναι υπενθύμιση ότι η δημοκρατία κινδυνεύει λιγότερο από τους εχθρούς της και περισσότερο από την εσωτερική της χαλάρωση. Να το θυμόμαστε, γιατί η μητέρα όλων των μαχών δεν είναι η εκλογική αναμέτρηση. Είναι η διαρκής μάχη για να αξίζει η ψήφος αυτού που την δίνει.