Τα 10 μίλια του Αιγαίου: Το διάταγμα του 1931 που η Τουρκία αμφισβήτησε δεκαετίες αργότερα | Οικονομία στο LivePress.gr

Lead: Στις 18 Σεπτεμβρίου 1931, ένα σύντομο Προεδρικό Διάταγμα καθόριζε στα 10 ναυτικά μίλια το εύρος των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στο Αιγαίο. Ενενήντα πέντε χρόνια αργότερα, η ίδια αυτή διάταξη παραμένει στο επίκεντρο μιας από τις πιο επίμονες διπλωματικές αντιπαραθέσεις της Ανατολικής Μεσογείου, με την Τουρκία να αμφισβητεί το καθεστώς που η Αθήνα θεωρεί νόμιμα κατοχυρωμένο.

Το διάταγμα του 1931 δεν ήταν αυθαίρετη κίνηση. Αποτελούσε εφαρμογή του άρθρου 2 του νόμου 5017/1931, ο οποίος κωδικοποιούσε προγενέστερες ρυθμίσεις και εναρμονιζόταν με τις τότε επικρατούσες αντιλήψεις του διεθνούς δικαίου για την αιγιαλίτιδα ζώνη. Εκείνη την εποχή, η Τουρκία δεν είχε προβάλει αντιρρήσεις. Η αμφισβήτηση εμφανίστηκε δεκαετίες αργότερα, τη δεκαετία του 1970, όταν η ανακάλυψη κοιτασμάτων πετρελαίου στο Αιγαίο και οι εξελίξεις στην τεχνολογία εκμετάλλευσης υποθαλάσσιων πόρων άλλαξαν άρδην τη γεωπολιτική αξία της περιοχής. Η Άγκυρα άρχισε τότε να υποστηρίζει ότι το εύρος των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 6 ναυτικά μίλια, επικαλούμενη το ιδιαίτερο καθεστώς του αρχιπελάγους και την ανάγκη διατήρησης της «ανοιχτής θάλασσας».

Η ελληνική θέση παραμένει σταθερή: το δικαίωμα επέκτασης στα 12 ναυτικά μίλια απορρέει από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως κωδικοποιήθηκε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών του 1982, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει. Το γεγονός ότι η χώρα ασκεί σήμερα τα 6 μίλια δεν συνιστά παραίτηση από το δικαίωμα, αλλά πολιτική επιλογή που μπορεί να μεταβληθεί. Η Τουρκία, από την πλευρά της, δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση και απειλεί με casus belli οποιαδήποτε μονομερή επέκταση, δημιουργώντας ένα νομικό και στρατηγικό αδιέξοδο.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το διάταγμα του 1931 όριζε στα 10 μίλια τα χωρικά ύδατα, αλλά η Ελλάδα εφαρμόζει de facto τα 6 από το 1936, χωρίς να έχει εγκαταλείψει το νομικό της δικαίωμα.
• Η Τουρκία αμφισβήτησε για πρώτη φορά το καθεστώς τη δεκαετία του 1970, συνδέοντας την αντίρρησή της με την εκμετάλλευση του υποθαλάσσιου πλούτου και τις ισορροπίες στο Αιγαίο.
• Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982) αναγνωρίζει το δικαίωμα στα 12 μίλια, αλλά η Τουρκία δεν τη δεσμεύεται και απειλεί με στρατιωτική αντίδραση.

Γιατί έχει σημασία: Το ζήτημα των 10 μιλίων δεν είναι ιστορική λεπτομέρεια. Αποτελεί πυρήνα της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, καθώς καθορίζει τον έλεγχο θαλάσσιων ζωνών, την πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους και την ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο. Η διατήρηση της εκκρεμότητας λειτουργεί ως μοχλός πίεσης και στις δύο πλευρές, ενώ οποιαδήποτε μεταβολή θα μπορούσε να πυροδοτήσει κρίση. Σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής ρευστότητας, η ιστορική αυτή διάταξη παραμένει ζωντανή υπενθύμιση ότι τα σύνορα στη θάλασσα δεν χαράσσονται μόνο με μελάνι, αλλά και με συσχετισμούς ισχύος.