Πωλούνται θέσεις πρέσβη: Τιμές συζητήσιμες | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η θέση του πρεσβευτή δεν είναι πάντα ζήτημα διπλωματικής επάρκειας. Εδώ και δεκαετίες, ένα σημαντικό ποσοστό πρεσβευτών διορίζεται με κριτήριο την πολιτική προσφορά, τις προσωπικές σχέσεις ή ακόμη και την οικονομική στήριξη προεκλογικών εκστρατειών. Από παρουσιάστριες τηλεοπτικών εκπομπών και αντιεμβολιαστές μέχρι παραγωγούς σαπουνόπερας, άνθρωποι χωρίς την παραμικρή διπλωματική εμπειρία έχουν βρεθεί επικεφαλής αμερικανικών πρεσβειών σε κρίσιμες χώρες. Το φαινόμενο δεν είναι περιθωριακό· αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του αμερικανικού πολιτικού συστήματος, όπου οι θέσεις πρέσβη λειτουργούν ενίοτε ως αντάλλαγμα για πολιτική ή οικονομική υποστήριξη.

Η πρακτική αυτή στηρίζεται σε έναν άτυπο κανόνα: ένα μέρος των πρεσβευτικών θέσεων κατανέμεται σε «πολιτικούς διορισμούς» (political appointees), ενώ το υπόλοιπο καλύπτεται από επαγγελματίες διπλωμάτες του State Department. Σε ορισμένες κυβερνήσεις, οι πολιτικοί διορισμοί ξεπέρασαν το 30% των συνολικών θέσεων, με τις πιο προσοδοφόρες και προβεβλημένες χώρες —όπως οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ή μικρά νησιωτικά κράτη— να δίνονται συχνά σε μεγάλους χρηματοδότες προεκλογικών εκστρατειών. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου η διπλωματία αντιμετωπίζεται ενίοτε ως προνόμιο και όχι ως τεχνικό επάγγελμα. Οι συνέπειες ποικίλλουν: από αμήχανες δηλώσεις και διπλωματικά επεισόδια μέχρι σοβαρές καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων, όταν ο διορισμένος πρεσβευτής αδυνατεί να κατανοήσει το τοπικό πλαίσιο. Παράλληλα, το φαινόμενο τροφοδοτεί την κριτική ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική γίνεται όλο και πιο ευάλωτη σε πελατειακές λογικές, υπονομεύοντας τη θεσμική συνέχεια και την αξιοπιστία της χώρας στο εξωτερικό.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι πολιτικοί διορισμοί σε πρεσβευτικές θέσεις δεν είναι καινούργιο φαινόμενο· χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα και εντάθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες.
• Πολλοί διορισμένοι πρεσβευτές έχουν ισχυρούς δεσμούς με κόμματα ή χρηματοδότες, αλλά ελάχιστη ή καθόλου εμπειρία σε διεθνείς σχέσεις.
• Η Γερουσία εγκρίνει τους διορισμούς, όμως η διαδικασία συχνά λειτουργεί τυπικά, με ελάχιστο έλεγχο ουσιαστικών προσόντων.

Γιατί έχει σημασία: Όταν οι θέσεις πρέσβη πωλούνται —έστω και άτυπα— σε όσους μπορούν να πληρώσουν ή να προσφέρουν πολιτικά, η διπλωματία μετατρέπεται σε προνόμιο αντί για δημόσια υπηρεσία. Αυτό δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ: θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για το πώς τα κράτη στελεχώνουν τους θεσμούς που διαχειρίζονται τις εξωτερικές τους σχέσεις. Η απάντηση καθορίζει αν η εξωτερική πολιτική θα υπηρετεί το εθνικό συμφέρον ή τα συμφέροντα λίγων.