«Οι Αφγανοί είναι σχεδόν επιθετικά φιλόξενοι»: Βρετανίδα για την εμπειρία της στο Αφγανιστάν μετά από δύο ταξίδια

Lead: Μια Βρετανίδα ταξιδιώτισσα επιστρέφει από το Αφγανιστάν με μια διήγηση που προκαλεί ερωτήματα για το πώς τα δυτικά μέσα ενημέρωσης κατασκευάζουν την εικόνα μιας χώρας. Μετά από δύο ταξίδια στη χώρα, περιγράφει έναν λαό «σχεδόν επιθετικά φιλόξενο», σε πλήρη αντίθεση με το αφήγημα του φόβου και της βίας που κυριαρχεί στα διεθνή ρεπορτάζ.

Η μαρτυρία της Βρετανίδας δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Ταξιδιωτικές αφηγήσεις από το Αφγανιστάν εδώ και δεκαετίες επισημαίνουν την αντίθεση ανάμεσα στην εμπειρία του επισκέπτη και στην εικόνα που προβάλλεται διεθνώς. Η φιλοξενία, άλλωστε, αποτελεί θεμελιώδη αξία στην αφγανική κουλτούρα, κωδικοποιημένη στο εθιμικό δίκαιο των Παστούν, γνωστό ως «Παστούνβαλι». Σύμφωνα με αυτό, ο ξένος που φτάνει στο σπίτι κάποιου αποκτά δικαίωμα προστασίας, ακόμη κι αν είναι άγνωστος ή ακόμη και εχθρός. Πρόκειται για κανόνα που επιβιώνει παρά τις δεκαετίες πολέμου, τις ξένες επεμβάσεις και την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021.

Το ενδιαφέρον της υπόθεσης δεν βρίσκεται τόσο στην ίδια τη διαπίστωση, όσο στη δημοσιογραφική της αξία. Τα δυτικά ΜΜΕ καλύπτουν το Αφγανιστάν σχεδόν αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της ασφάλειας, της τρομοκρατίας και της ανθρωπιστικής κρίσης. Αυτή η μονοδιάστατη προσέγγιση, αν και τεκμηριωμένη σε μεγάλο βαθμό, αφήνει στο περιθώριο την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων που δεν ορίζονται αποκλειστικά από τη σύγκρουση. Η μαρτυρία της Βρετανίδας λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η εικόνα μιας χώρας δεν ταυτίζεται με την επικαιρότητά της.

Παράλληλα, εγείρεται ένα μεθοδολογικό ζήτημα: πόσο αντιπροσωπευτική μπορεί να είναι η εμπειρία ενός ξένου επισκέπτη, ο οποίος κινείται συνήθως σε προστατευμένα δίκτυα και μεγαλύτερη ασφάλεια από τον μέσο Αφγανό; Η φιλοξενία προς τον ξένο δεν σημαίνει απαραίτητα ασφάλεια για τον ντόπιο, ούτε ακυρώνει τις σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων, ιδίως για τις γυναίκες. Η ανάλυση οφείλει να κρατά αποστάσεις από κάθε μονομερή εξιδανίκευση, όπως ακριβώς και από την άκριτη δαιμονοποίηση.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η φιλοξενία στο Αφγανιστάν αποτελεί εθιμικό θεσμό, καταγεγραμμένο στον κώδικα του Παστούνβαλι, και όχι απλή ευγένεια.
• Η δυτική ειδησεογραφία τείνει να καλύπτει τη χώρα μέσα από το πρίσμα της σύγκρουσης, αφήνοντας εκτός την κοινωνική ζωή.
• Η εμπειρία ενός ξένου επισκέπτη δεν ταυτίζεται με την καθημερινότητα των Αφγανών, ιδίως των γυναικών.

Γιατί έχει σημασία: Σε μια εποχή όπου η εικόνα του «άλλου» διαμορφώνεται κυρίως μέσα από τίτλους έκτακτης ανάγκης, η συγκεκριμένη μαρτυρία υπενθυμίζει ότι η δημοσιογραφία οφείλει να αντιστέκεται στο στερεότυπο. Δεν πρόκειται για υπεράσπιση καθεστώτων ή για αθώωση της βίας, αλλά για την αναγκαία πολυφωνία που επιτρέπει στο κοινό να κατανοήσει μια χώρα πέρα από τη σύγκρουσή της. Η αξία της είδησης δεν βρίσκεται στο εντυπωσιακό, αλλά στην απόχρωση.