Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Διπλωματικό μπρα ντε φερ στην Ανατολική Μεσόγειο – Οι κινήσεις της Αθήνας

Lead: Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Τρίπολης επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου, μετατρέποντας την περιοχή σε πεδίο ενός σύνθετου διπλωματικού μπρα ντε φερ. Η Αθήνα, βλέποντας το έδαφος να μεταβάλλεται, επιταχύνει τις κινήσεις της σε διπλωματικό και ενεργειακό επίπεδο, επιδιώκοντας να θωρακίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να διατηρήσει τον ρόλο της ως σταθεροποιητικού παράγοντα στην περιοχή.

Το μνημόνιο, που υπογράφηκε το 2019 μεταξύ της κυβέρνησης Ερντογάν και της τότε κυβέρνησης Σάρατζ, είχε αποτελέσει αντικείμενο έντονων αντιδράσεων από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ, καθώς παραβιάζει κατά το διεθνές δίκαιο τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής. Η πρόσφατη επικύρωσή του από το λιβυκό κοινοβούλιο, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση εθνικής ενότητας στη Τρίπολη αμφισβητεί τη νομιμότητά της, δημιουργεί νέα δεδομένα. Η Αθήνα απαντά με μια σειρά κινήσεων: ενίσχυση των διπλωματικών επαφών με Βρυξέλλες, Κάιρο και Ιερουσαλήμ, προώθηση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector) και συνέχιση των ερευνών για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης, εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει την ενεργοποίηση του μηχανισμού της ΕΕ για κυρώσεις, εφόσον διαπιστωθεί παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ενώ παράλληλα διατηρεί ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας με την Τουρκία, σε μια προσπάθεια αποκλιμάκωσης.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η επικύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν σημαίνει αυτόματα και διεθνή αναγνώριση, καθώς η κυβέρνηση στη Τρίπολη αμφισβητεί τη νομιμότητα της διαδικασίας και η ΕΕ δεν έχει αναγνωρίσει το κείμενο.
• Η Ελλάδα ενισχύει τον ενεργειακό της ρόλο μέσω του καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου και των ερευνών νότια της Κρήτης, στέλνοντας μήνυμα ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει από τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
• Οι αντιδράσεις της Αιγύπτου και του Ισραήλ είναι καθοριστικές, καθώς μια ενδεχόμενη συντονισμένη διπλωματική πίεση προς την Τουρκία θα μπορούσε να αλλάξει τους συσχετισμούς στην περιοχή.

Γιατί έχει σημασία: Η υπόθεση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν είναι απλώς μια διμερής διαφορά· αποτελεί δοκιμή της ισχύος του διεθνούς δικαίου και της συνοχής της ΕΕ στην Ανατολική Μεσόγειο. Η στάση της Αθήνας, σε συνδυασμό με τις κινήσεις των περιφερειακών εταίρων, θα καθορίσει αν η περιοχή οδεύει προς μια νέα ισορροπία αποτροπής ή προς περαιτέρω κλιμάκωση. Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο διάστημα αναμένεται καθοριστικό για την ενεργειακή και διπλωματική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.