Το ποτάμι της προσφυγιάς | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Μια φωτογραφία με βάρκες γεμάτες ανθρώπους στα ανοιχτά του Αιγαίου αρκεί για να ξυπνήσει δύο εντελώς διαφορετικές μνήμες: για τον δυτικό παρατηρητή, μια νοσταλγική εικόνα καλοκαιρινών διακοπών σε νησιά που δεν είχαν ακόμη αναπτυχθεί τουριστικά· για όσους ζουν την προσφυγιά στο πετσί τους, η ίδια εικόνα είναι τοπίο τρόμου, απώλειας και αβεβαιότητας. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτές τις δύο αναγνώσεις δεν είναι αισθητική. Είναι πολιτική.

Το ποτάμι της προσφυγιάς δεν σταμάτησε ποτέ να ρέει. Άλλαξε μορφή, διαδρομές και εντάσεις, αλλά η βασική συνθήκη παραμένει: άνθρωποι εγκαταλείπουν εστίες λόγω πολέμου, διώξεων και φτώχειας, αναζητώντας ασφάλεια σε ευρωπαϊκό έδαφος. Τα νησιά του Αιγαίου, από τη Λέσβο και τη Χίο μέχρι τη Σάμο και την Κω, μετατράπηκαν σε πρώτη γραμμή υποδοχής, συχνά χωρίς τις υποδομές να ανταποκρίνονται στον όγκο των αφίξεων. Οι τοπικές κοινωνίες σήκωσαν βάρος δυσανάλογο με τη δική τους δυναμικότητα, ενώ η κεντρική πολιτική ταλαντεύεται ανάμεσα στη διαχείριση κρίσεων και στη λογική της αποτροπής.

Η εικόνα της βάρκας λειτουργεί ως καθρέφτης: δείχνει τι επιλέγουμε να δούμε. Όταν η θάλασσα παρουσιάζεται ως τουριστικό σκηνικό, η προσφυγική διάσταση εξαφανίζεται. Όταν παρουσιάζεται μόνο ως ανθρωπιστική τραγωδία, χάνεται η ανάγκη για δομικές λύσεις: νόμιμες οδούς μετανάστευσης, δίκαιη κατανομή ευθυνών στην Ευρώπη, αποτελεσματικό σύστημα ασύλου. Η αφήγηση της «κρίσης» συχνά συσκοτίζει το γεγονός ότι πρόκειται για μόνιμη συνθήκη, όχι για έκτακτο συμβάν.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι ροές στο Αιγαίο αυξάνονται και μειώνονται ανάλογα με γεωπολιτικές εξελίξεις, αλλά δεν μηδενίζονται ποτέ· η διαχείριση απαιτεί διαρκή σχεδιασμό, όχι ad hoc αντιδράσεις.
• Οι τοπικές κοινωνίες των νησιών έχουν επωμιστεί δυσανάλογο βάρος, με ελλιπείς δομές φιλοξενίας, υγείας και εκπαίδευσης.
• Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη παραμένει άνιση: λίγες χώρες υποδέχονται το μεγαλύτερο μέρος των αιτούντων άσυλο, ενώ άλλες συμβάλλουν κυρίως οικονομικά ή καθόλου.

Γιατί έχει σημασία: Γιατί το πώς βλέπουμε μια φωτογραφία καθορίζει το πώς απαντάμε σε μια πραγματικότητα. Αν συνεχίσουμε να διαβάζουμε τη θάλασσα ως καλοκαιρινό τοπίο, θα συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την προσφυγιά ως ατύχημα. Αν την δούμε ως πολιτική ευθύνη, ίσως σταματήσουμε να μετράμε βάρκες και αρχίσουμε να μετράμε ανθρώπους.