12 Οκτωβρίου 1944: Η μέρα που η Αθήνα ξύπνησε ελεύθερη – Το πρωινό που κατέβηκε η σβάστικα από την Ακρόπολη

Lead: Το πρωί της 12ης Οκτωβρίου 1944, η Αθήνα ξύπνησε με έναν ήχο που είχε να ακούσει 1.264 ημέρες: εκείνον της σιωπής των κατακτητών. Λίγο μετά τις οκτώ, οι τελευταίες γερμανικές φάλαγγες εγκατέλειπαν το κέντρο της πόλης, και πάνω από την Ακρόπολη η σβάστικα υποστελλόταν, ενώ χιλιάδες Αθηναίοι συνέρρεαν στους δρόμους, σε μια σκηνή που έμελλε να μείνει χαραγμένη στη συλλογική μνήμη.

Η αποχώρηση των Γερμανών δεν ήταν απλώς στρατιωτική υποχώρηση. Ήταν το αποτέλεσμα της προέλασης του Κόκκινου Στρατού στα Βαλκάνια και της συμφωνίας της Μόσχας, που είχε αφήσει την Ελλάδα στη βρετανική σφαίρα επιρροής. Οι Γερμανοί, φοβούμενοι τον αποκλεισμό τους, εγκατέλειψαν την Αττική, αφήνοντας πίσω τους καμένες εγκαταστάσεις, ναρκοθετημένα λιμάνια και μια χώρα στα πρόθυρα εμφυλίου. Την ίδια ώρα, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ και των υπόλοιπων αντιστασιακών οργανώσεων κατέλαβαν θέσεις-κλειδιά, ενώ η εξόριστη κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου ετοιμαζόταν να επιστρέψει. Η απελευθέρωση, ωστόσο, δεν σήμανε αυτόματα ειρήνη: τα Δεκεμβριανά ήταν μόλις δύο μήνες μακριά.

Η σημασία της 12ης Οκτωβρίου έγκειται ακριβώς σε αυτή τη διπλή φύση της. Από τη μια, ήταν η κατάρρευση του ναζιστικού ζυγού, η επιστροφή της ελευθερίας και η δημόσια καταδίκη της Κατοχής. Από την άλλη, ήταν η αρχή μιας νέας, εσωτερικής σύγκρουσης για την εξουσία. Οι Αθηναίοι πανηγύριζαν, αλλά ταυτόχρονα έβλεπαν τους συμμάχους να προσγειώνονται και τις πολιτικές δυνάμεις να ανταγωνίζονται για το μέλλον της χώρας. Η υποστολή της σβάστικας από την Ακρόπολη ήταν το ορατό σύμβολο του τέλους, αλλά και η αρχή ενός αβέβαιου αύριο.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η Κατοχή διήρκεσε 1.264 ημέρες, από τις 27 Απριλίου 1941 έως τις 12 Οκτωβρίου 1944.
• Η αποχώρηση των Γερμανών συνδέθηκε με τη συμφωνία Μόσχας (Οκτώβριος 1944) και την προέλαση του Κόκκινου Στρατού.
• Λίγες εβδομάδες μετά την απελευθέρωση, η Αθήνα βρέθηκε στο επίκεντρο των Δεκεμβριανών, του πρώτου κύκλου του ελληνικού εμφυλίου.

Γιατί έχει σημασία: Η 12η Οκτωβρίου 1944 δεν είναι μόνο μια επέτειος ελευθερίας. Είναι υπενθύμιση ότι η απελευθέρωση από έναν κατακτητή δεν εγγυάται αυτόματα ενότητα. Η Αθήνα ξύπνησε ελεύθερη, αλλά τα τραύματα της Κατοχής και οι πολιτικές αντιθέσεις παρέμειναν ανοιχτά, οδηγώντας σε μια από τις πιο αιματηρές περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η σβάστικα έπεσε, αλλά η σκιά της διχόνοιας δεν άργησε να απλωθεί.