Τσάρος Σαμουήλ: Η τύφλωση του στρατού του από τον Βουλγαροκτόνο έφερε το σκληρό τέλος του | Οικονομία στο LivePress.gr

Lead: Η ιστορική συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας για την αμοιβαία επιστροφή κειμηλίων κλείνει ένα «διπλωματικό θρίλερ» δεκαετιών, φέρνοντας στο προσκήνιο μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες των βαλκανικών πολέμων: την τύφλωση χιλιάδων Βούλγαρων αιχμαλώτων από τον στρατό του Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου το 1014, λίγο μετά τη μάχη του Κλειδίου. Η μεταφορά των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ από την Ελλάδα στη Σόφια αποτελεί το επιστέγασμα μιας μακράς διαπραγμάτευσης που συνδέει την αρχαιολογική ηθική με τη σύγχρονη βαλκανική διπλωματία.

Η απόφαση για την επιστροφή των λειψάνων και άλλων κειμηλίων δεν είναι απλώς μια τελετουργική χειρονομία. Αγγίζει τον πυρήνα της ιστορικής μνήμης δύο λαών που επί αιώνες συγκρούστηκαν, αλλά και συνυπήρξαν στα Βαλκάνια. Ο Σαμουήλ, ο τελευταίος μεγάλος ηγεμόνας του Πρώτου Βουλγαρικού Κράτους, πέθανε από ανακοπή καρδιάς δύο ημέρες αφού αντίκρισε τους τυφλωμένους στρατιώτες του — μια σκηνή που ο Βυζαντινός χρονικογράφος Ιωάννης Σκυλίτζης περιγράφει με δραματικό τρόπο. Για τη Βουλγαρία, ο τσάρος παραμένει σύμβολο εθνικής αντίστασης. Για την Ελλάδα, η επιστροφή των λειψάνων αποτελεί πράξη συμφιλίωσης και αναγνώρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς των γειτόνων.

Το «διπλωματικό θρίλερ» που αναφέρει το ρεπορτάζ δεν αφορά μόνο τα λείψανα. Περιλαμβάνει δεκάδες βυζαντινά και βουλγαρικά κειμήλια, χειρόγραφα και εκκλησιαστικά σκεύη που βρίσκονταν διάσπαρτα σε μουσεία και μονές των δύο χωρών. Η συμφωνία προβλέπει την αμοιβαία επιστροφή τους, ανοίγοντας τον δρόμο για κοινές αρχαιολογικές έρευνες και εκθέσεις. Παράλληλα, εγείρει ερωτήματα για το πώς τα κράτη των Βαλκανίων διαχειρίζονται το βαρύ ιστορικό τους φορτίο σε μια εποχή που η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί συνεργασία και όχι ανταγωνισμό μνήμης.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η μάχη του Κλειδίου (1014) έληξε με αιχμαλωσία περίπου 15.000 Βούλγαρων στρατιωτών, τους οποίους ο Βασίλειος Β΄ τύφλωσε κατά ομάδες των 100, αφήνοντας έναν μονόφθαλμο οδηγό για κάθε ομάδα.
• Ο τσάρος Σαμουήλ πέθανε στις 6 Οκτωβρίου 1014, δύο ημέρες αφού είδε το θέαμα των τυφλωμένων ανδρών του — γεγονός που σφράγισε τη φήμη του Βουλγαροκτόνου ως σκληρού κατακτητή.
• Η σημερινή συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας περιλαμβάνει την επιστροφή των λειψάνων του Σαμουήλ στη Σόφια, αλλά και την παράδοση ελληνικών κειμηλίων που κρατούνταν στη Βουλγαρία από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Γιατί έχει σημασία: Η επιστροφή των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ δεν είναι απλώς μια αρχαιολογική διευθέτηση. Είναι μια πολιτική πράξη που αναγνωρίζει ότι η ιστορία δεν ανήκει σε ένα κράτος, αλλά στους λαούς που τη βίωσαν. Σε μια περίοδο που τα Βαλκάνια επιχειρούν να αφήσουν πίσω τους εθνικισμούς, η συμφωνία αυτή δείχνει ότι ο σεβασμός της μνήμης του «άλλου» μπορεί να γίνει γέφυρα συνεργασίας. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι η βιαιότητα του Βουλγαροκτόνου — όσο κι αν ερμηνεύεται ως στρατιωτική τακτική της εποχής — παραμένει μια προειδοποίηση για το κόστος της απόλυτης εξουσίας. Το «διπλωματικό θρίλερ» τελειώνει, αλλά η συζήτηση για το πώς θυμόμαστε και πώς συμφιλιωνόμαστε μόλις αρχίζει.