«Κανείς δεν γνώριζε τίποτα»: Η Φον Ντερ Λάιεν αιφνιδίασε τα κράτη της ΕΕ με την ανακοίνωση για «ειδική σχέση» με τον Καναδά

Lead: Μια ανακοίνωση που φέρεται να αιφνιδίασε ακόμη και τις πιο στενές συμμαχικές πρωτεύουσες της Ευρώπης έκανε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προτείνοντας τη διαμόρφωση «ειδικής σχέσης» της ΕΕ με τον Καναδά. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, η πρόταση δεν είχε προηγουμένως συζητηθεί με τις κυβερνήσεις των 27 κρατών-μελών, εγείροντας ερωτήματα για τη διαδικασία, τη νομιμοποίηση και τις πραγματικές προθέσεις πίσω από την κίνηση.

Το πρώτο ζήτημα που ανακύπτει είναι θεσμικό. Το καθεστώς της «ειδικής σχέσης» δεν προβλέπεται σήμερα στις ευρωπαϊκές Συνθήκες, ούτε υπάρχει σαφές προηγούμενο για μια τέτοια διμερή αρχιτεκτονική μεταξύ της Ένωσης και μιας τρίτης χώρας. Οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς: δεν έχει διευκρινιστεί αν πρόκειται για πολιτική διακήρυξη, για προνομιακή εμπορική συμφωνία, για συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, οι πρώτες ύλες ή η άμυνα, ή για έναν συνδυασμό όλων αυτών. Η απουσία προηγούμενης διαβούλευσης με τα κράτη-μέλη ενισχύει την εντύπωση ότι η Επιτροπή κινήθηκε με πρωτοβουλία που αγγίζει τα όρια της εξωτερικής πολιτικής — πεδίο όπου η Ένωση παραμένει κατ' αρχήν διακυβερνητική.

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Οι ευρωπαιοκαναδικές σχέσεις έχουν αποκτήσει νέα δυναμική εν μέσω εμπορικών εντάσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, της επανεξέτασης των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων και της ανάγκης για διαφοροποίηση των εταίρων. Ο Καναδάς, με τα κοιτάσματα κρίσιμων ορυκτών, την ενεργειακή του ισχύ και τη συμβατότητα στους κανονισμούς, εμφανίζεται ως φυσικός σύμμαχος. Ωστόσο, η ανακοίνωση χωρίς προηγούμενη συναίνεση των «27» μπορεί να ερμηνευθεί ως απόπειρα της φον ντερ Λάιεν να ορίσει η ίδια την ατζέντα, προκαλώντας αντιδράσεις σε κράτη που διεκδικούν λόγο στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η πρόταση για «ειδική σχέση» ΕΕ-Καναδά δεν είχε συζητηθεί προηγουμένως με τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, σύμφωνα με το Politico.
• Το καθεστώς αυτό δεν προβλέπεται στις ευρωπαϊκές Συνθήκες και οι λεπτομέρειες της πρότασης παραμένουν ασαφείς.
• Η κίνηση εντάσσεται σε ευρύτερη προσπάθεια διαφοροποίησης των εταίρων της ΕΕ εν μέσω εμπορικών πιέσεων από τις ΗΠΑ.

Γιατί έχει σημασία: Πέρα από τη γεωπολιτική της διάσταση, η υπόθεση φωτίζει ένα διαρκές θεσμικό έλλειμμα: ποιος χαράσσει την εξωτερική πολιτική της Ένωσης και με ποια διαδικασία. Αν η Επιτροπή μπορεί να ανακοινώνει στρατηγικές σχέσεις χωρίς προηγούμενη συναίνεση των κρατών-μελών, τότε ανοίγει μια συζήτηση για την ισορροπία ισχύος στους κόλπους της ΕΕ. Η απάντηση των «27» το επόμενο διάστημα θα καθορίσει αν η «ειδική σχέση» με τον Καναδά θα γίνει πραγματικότητα ή θα μείνει μια ακόμη αμφιλεγόμενη πρωτοβουλία που αποκάλυψε περισσότερα για τις εσωτερικές ισορροπίες της Ένωσης παρά για τις διατλαντικές της φιλοδοξίες.