Αιχμές Μητσοτάκη για Τουρκία και SAFE: «Κοινή υπόθεση η προάσπιση της κυριαρχίας των κρατών ΕΕ και ΝΑΤΟ»

Lead: Με μια φράση που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το πλαίσιο συμμετοχής τρίτων χωρών στο ευρωπαϊκό ταμείο ασφάλειας SAFE, συνδέοντας ρητά την πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς μηχανισμούς με τον σεβασμό των συμφερόντων ασφάλειας των κρατών μελών. Η δήλωση, μετά τη συνάντηση με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, λειτουργεί ως έμμεση αλλά σαφής αναφορά στην Τουρκία, σε μια συγκυρία όπου οι ευρωτουρκικές σχέσεις και η αρχιτεκτονική άμυνας της Ευρώπης βρίσκονται σε κρίσιμη καμπή.

Το SAFE (Security Action for Europe) αποτελεί τον νέο χρηματοδοτικό βραχίονα της ΕΕ για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και των κοινών επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Η συζήτηση για το ποιοι μπορούν να συμμετάσχουν —και υπό ποιους όρους— έχει μετατραπεί σε πεδίο γεωπολιτικής διαπραγμάτευσης. Η Άγκυρα, που διατηρεί επί μακρόν ενταξιακή προοπτική αλλά και σύνθετες σχέσεις με Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον, επιδιώκει ρόλο σε ευρωπαϊκά σχήματα ασφάλειας. Η ελληνική θέση, όπως διατυπώνεται από τον πρωθυπουργό, είναι ότι η πρόσβαση δεν μπορεί να είναι τεχνική ή οικονομική υπόθεση, αλλά προϋποθέτει έμπρακτη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τα συμφέροντα των κρατών μελών. Ο όρος «χωρίς αστερίσκους» λειτουργεί ως απάντηση σε όσους επιχειρούν να διαχωρίσουν τη συνεργασία στην άμυνα από τις κυριαρχικές εκκρεμότητες, όπως οι υπερπτήσεις, οι NAVTEX και οι αμφισβητήσεις θαλάσσιων ζωνών.

Η δήλωση εντάσσεται σε ευρύτερη στρατηγική: η Αθήνα επιδιώκει να καταστήσει την τήρηση του διεθνούς δικαίου και τον σεβασμό της κυριαρχίας προϋπόθεση, όχι παράμετρο, της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας. Παράλληλα, στέλνει μήνυμα και προς τους εταίρους ότι η ΕΕ δεν μπορεί να χρηματοδοτεί δυνάμεις που αμφισβητούν τα σύνορα άλλων μελών. Το δίπολο ΕΕ–ΝΑΤΟ, στο οποίο αναφέρθηκε ο πρωθυπουργός, υπογραμμίζει ότι η προάσπιση της κυριαρχίας είναι κοινή υπόθεση και στις δύο αρχιτεκτονικές ασφάλειας, καθιστώντας δύσκολη οποιαδήποτε «επιλεκτική» συμμετοχή.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το SAFE αποτελεί ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για κοινές αμυντικές δυνατότητες και βιομηχανική συνεργασία.
• Η δήλωση Μητσοτάκη θέτει τον σεβασμό των συμφερόντων ασφάλειας των κρατών μελών ως αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση συμμετοχής τρίτων χωρών.
• Η αναφορά σε ΕΕ και ΝΑΤΟ συνδέει την ευρωπαϊκή άμυνα με τη συμμαχική αλληλεγγύη, περιορίζοντας περιθώρια ελιγμών για την Άγκυρα.

Γιατί έχει σημασία: Η τοποθέτηση αυτή δεν είναι απλή διπλωματική δήλωση. Καθορίζει το πλαίσιο της ελληνικής στάσης στις επικείμενες διαπραγματεύσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα και προειδοποιεί ότι η συμμετοχή σε ευρωπαϊκά σχήματα δεν μπορεί να λειτουργεί ως ανταμοιβή χωρίς ανταπόκριση στα ζητήματα κυριαρχίας. Σε μια περίοδο αναδιάταξης της ευρωπαϊκής ασφάλειας, η Αθήνα επιχειρεί να μετατρέψει την αρχή του σεβασμού του διεθνούς δικαίου σε δομικό στοιχείο της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, διασφαλίζοντας ότι η ενίσχυση της άμυνας δεν θα γίνει εργαλείο αναγνώρισης τετελεσμένων ή αμφισβητήσεων.