O φόβος ως ψυχολογικός ρυθμιστής ηττημένων προσδοκιών | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η άνοδος της ακροδεξιάς δεν είναι ένα τυχαίο πολιτικό φαινόμενο ούτε μια παροδική διαμαρτυρία. Σύμφωνα με ανάλυση που φιλοξενεί «Το Βήμα», πρόκειται για απόρροια ουσιαστικών μεταβολών στις κοινωνίες, μια πολιτισμική ανατροπή που τροφοδοτείται από τον φόβο απέναντι σε ηττημένες προσδοκίες. Ο φόβος, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί ως ψυχολογικός ρυθμιστής: μετατρέπει την ανασφάλεια σε πολιτική ταυτότητα και την απογοήτευση σε αναζήτηση εχθρών.

Η ανάλυση εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η διάψευση προσδοκιών —οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών— παράγει ένα συλλογικό αίσθημα απειλής. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι το μέλλον τους συρρικνώνεται, ο φόβος παύει να είναι ατομικό συναίσθημα και γίνεται οργανωτικός μοχλός. Η ακροδεξιά δεν κερδίζει απλώς ψήφους· αναδιαμορφώνει το λεξιλόγιο της δημόσιας συζήτησης, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τη διεκδίκηση στη φύλαξη, από τη συμπερίληψη στον αποκλεισμό. Πρόκειται για πολιτισμική ανατροπή με βαθιές ρίζες, καθώς αμφισβητούνται κατακτήσεις δεκαετιών σε ζητήματα δικαιωμάτων, ανοχής και θεσμικής εμπιστοσύνης. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η μεταβολή δεν εξαντλείται σε εκλογικά ποσοστά· αποτυπώνεται στην καθημερινή κουλτούρα, στα μέσα ενημέρωσης και στον δημόσιο λόγο. Η ανάλυση υπογραμμίζει πως όσο η πολιτική δεν απαντά έγκαιρα στην αίσθηση εγκατάλειψης, ο φόβος θα βρίσκει πρόσφορο έδαφος και θα μετατρέπεται σε πολιτική ισχύ.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η άνοδος της ακροδεξιάς περιγράφεται ως αποτέλεσμα ουσιαστικών κοινωνικών μεταβολών και όχι ως περιστατικό.
• Ο φόβος λειτουργεί ως ψυχολογικός ρυθμιστής που μετατρέπει τις ηττημένες προσδοκίες σε πολιτική συμπεριφορά.
• Η πολιτισμική ανατροπή αγγίζει δικαιώματα, θεσμούς και τον δημόσιο λόγο, πέρα από τα εκλογικά αποτελέσματα.

Γιατί έχει σημασία: Η κατανόηση του φαινομένου ως πολιτισμικής ανατροπής αλλάζει τον τρόπο που πρέπει να απαντηθεί. Αν η ακροδεξιά τροφοδοτείται από φόβο και διάψευση προσδοκιών, τότε η αποτελεσματική απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο καταγγελτική· οφείλει να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη και να απαντήσει στις υλικές και ψυχολογικές ανάγκες που γεννούν το αίσθημα απειλής.