Μήπως όσα ξέρουμε για την άνοδο του Χίτλερ είναι λάθος; | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η άνοδος του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία το 1933 θεωρείται συνήθως ως ένα μοναδικό, σχεδόν αναπόφευκτο ιστορικό γεγονός, προϊόν της οικονομικής κρίσης και της ταπεινωτικής Συνθήκης των Βερσαλλιών. Όμως, σύμφωνα με το νέο βιβλίο του Γερμανού συγγραφέα Φίλιπ Ρουχ με τίτλο Der Rückfall (Η Υποτροπή), αυτή η βεβαιότητα μπορεί να μας κρύβει την πραγματική διαδικασία: πώς δηλαδή μια ριζοσπαστική, περιθωριακή ομάδα κατάφερε να γίνει αποδεκτή από την πλειοψηφία της κοινωνίας. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ιστορικό· αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο οι δημοκρατίες ανοίγουν τον δρόμο στην ακροδεξιά.

Ο Ρουχ, γνωστός για τη δράση του στο Κέντρο Πολιτικής Ομορφιάς, υποστηρίζει ότι η άνοδος του Χίτλερ δεν ήταν αποτέλεσμα μιας ξαφνικής «κατάρρευσης» της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, αλλά μιας σταδιακής «υποτροπής» — μιας επιστροφής σε αντιλήψεις που είχαν ήδη ριζώσει. Η βασική του θέση είναι ότι η Ακροδεξιά δεν καταλαμβάνει την εξουσία μόνο με τη βία ή με εκλογικά ποσοστά· την καταλαμβάνει όταν η κοινωνία σταματά να τη θεωρεί απειλή. Όταν τα κόμματα του κέντρου, τα μέσα ενημέρωσης και οι θεσμοί αρχίζουν να υιοθετούν μέρος της ατζέντας της για να την «εξημερώσουν», τότε η ακροδεξιά παύει να είναι περιθωριακή. Στη Βαϊμάρη, αυτό συνέβη με τη συντηρητική ελίτ, που προτίμησε τον Χίτλερ από μια δημοκρατία που φοβόταν. Ο Ρουχ βλέπει εδώ ένα διαχρονικό μοτίβο: η ακροδεξιά δεν χρειάζεται να πείσει τους πάντες — αρκεί να πείσει αυτούς που έχουν την εξουσία να της ανοίξουν την πόρτα.

Το βιβλίο δεν είναι μια ακόμη αφήγηση για τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι μια προειδοποίηση για το πώς οι σύγχρονες δημοκρατίες μπορούν να «υποτροπιάσουν» όταν η πολιτική συζήτηση μετατοπίζεται στα άκρα και όταν η λεγόμενη «λογική» του κέντρου νομιμοποιεί ακροδεξιές θέσεις στο όνομα της σταθερότητας. Ο συγγραφέας εξετάζει πώς η ρητορική του μίσους, ο αποκλεισμός μεταναστών και η επίκληση ενός «λαού» που προδόθηκε από τις ελίτ επαναλαμβάνονται σήμερα, με διαφορετικά πρόσωπα αλλά ίδια δομή. Η ανάλυση του Ρουχ δεν είναι μοιρολατρική: δείχνει ότι η άνοδος του Χίτλερ δεν ήταν αναπόφευκτη, αλλά προϊόν συγκεκριμένων επιλογών — και άρα μπορεί να αποτραπεί με διαφορετικές επιλογές.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Φίλιπ Ρουχ υποστηρίζει ότι η άνοδος του Χίτλερ ήταν μια «υποτροπή» σε προϋπάρχουσες αντιλήψεις, όχι μια ξαφνική κατάρρευση της δημοκρατίας.
• Η Ακροδεξιά γίνεται κυρίαρχη όταν παύει να θεωρείται απειλή από το πολιτικό κέντρο και τα μέσα ενημέρωσης.
• Το βιβλίο εντοπίζει διαχρονικά μοτίβα που επαναλαμβάνονται σήμερα, όπως η στοχοποίηση μεταναστών και η επίκληση ενός «προδομένου λαού».

Γιατί έχει σημασία: Η ανάλυση του Ρουχ δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Σε μια εποχή όπου ακροδεξιά κόμματα κερδίζουν έδαφος σε όλη την Ευρώπη, το ερώτημα «μήπως όσα ξέρουμε για την άνοδο του Χίτλερ είναι λάθος;» γίνεται εργαλείο κατανόησης του παρόντος. Αν η άνοδος του Χίτλερ δεν ήταν αναπόφευκτη, τότε ούτε η σημερινή άνοδος της Ακροδεξιάς είναι. Το βιβλίο του Ρουχ μας καλεί να κοιτάξουμε όχι μόνο τι κάνουν οι ακροδεξιοί, αλλά και τι κάνουν — ή δεν κάνουν — οι δημοκράτες για να τους σταματήσουν.