Μουσταφά Κεμάλ και «Νουτούκ»: Οι 36 ώρες που διαμόρφωσαν την επίσημη ιστορία της Τουρκίας – Και οι γενοκτονίες στο περιθώριο

Lead: Για έξι ημέρες τον Οκτώβριο του 1927, ο Μουσταφά Κεμάλ μιλούσε επί 36 ώρες συνολικά ενώπιον του συνεδρίου του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος. Το αποτέλεσμα ήταν το «Νουτούκ», ένα κείμενο που δεν αποτέλεσε απλή απολογία ή απομνημόνευμα, αλλά τον ακρογωνιαίο λίθο της επίσημης ιστορικής αφήγησης της Τουρκίας. Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η ομιλία παραμένει υποχρεωτικό ανάγνωσμα στα σχολεία και σύμβολο της κεμαλικής ταυτότητας, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ως ανάχωμα στη συζήτηση για τις γενοκτονίες που σημάδεψαν τη μετάβαση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο εθνικό κράτος.

Το «Νουτούκ» δεν είναι απλώς ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Είναι ένα εργαλείο νομιμοποίησης. Ο Κεμάλ παρουσιάζει τον εαυτό του ως μοναδικό αρχιτέκτονα της ανεξαρτησίας, υποβαθμίζοντας τον ρόλο άλλων παραγόντων και σιωπώντας για τις πιο σκοτεινές πτυχές της περιόδου. Οι εκτοπισμοί και οι σφαγές Αρμενίων, Ποντίων και Ασσυρίων το 1915-1923 απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά από την αφήγηση, ενώ η βία κατά των κουρδικών εξεγέρσεων εμφανίζεται ως αναγκαία καταστολή. Έτσι, το κείμενο εδραίωσε ένα εθνικό αφήγημα όπου η βία εμφανίζεται ως θυσία για την ύπαρξη του κράτους, όχι ως έγκλημα. Η τουρκική ιστοριογραφία, για δεκαετίες, ακολούθησε πιστά αυτή τη γραμμή, με αποτέλεσμα η δημόσια συζήτηση για τις γενοκτονίες να παραμένει ταμπού ή να αντιμετωπίζεται ως «προπαγάνδα».

Η επικαιρότητα του θέματος δεν είναι μόνο ιστορική. Καθώς η Τουρκία συζητά συνταγματικές αλλαγές και επαναπροσδιορίζει τη σχέση της με το κεμαλικό κεκτημένο, το «Νουτούκ» επανέρχεται ως σημείο αναφοράς. Η κυβέρνηση Ερντογάν, παρότι έχει αποστασιοποιηθεί από ορισμένες κεμαλικές αρχές, δεν έχει αμφισβητήσει το βασικό αφήγημα του 1927. Αντίθετα, το έχει ενσωματώσει σε μια πιο θρησκευτικά χρωματισμένη εκδοχή εθνικισμού. Έτσι, οι γενοκτονίες παραμένουν στο περιθώριο, όχι μόνο ως ιστορικό γεγονός αλλά και ως πολιτικό ζήτημα που αγγίζει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την αναγνώριση από τη διεθνή κοινότητα και τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το «Νουτούκ» εκφωνήθηκε από τις 15 έως τις 20 Οκτωβρίου 1927 και αποτελεί τη βάση της επίσημης τουρκικής ιστοριογραφίας.
• Οι γενοκτονίες Αρμενίων, Ποντίων και Ασσυρίων αποσιωπώνται ή υποβαθμίζονται στο κείμενο, ενώ η κουρδική εξέγερση παρουσιάζεται ως απειλή κατά της εθνικής ενότητας.
• Η αφήγηση του Κεμάλ εξακολουθεί να επηρεάζει την τουρκική πολιτική και εκπαίδευση, παρά τις αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό.

Γιατί έχει σημασία: Η κατανόηση του «Νουτούκ» δεν είναι ακαδημαϊκή πολυτέλεια. Είναι απαραίτητη για να εξηγηθεί γιατί η Τουρκία αρνείται μέχρι σήμερα τις γενοκτονίες και γιατί η συζήτηση για το παρελθόν παραμένει πολιτικά εκρηκτική. Όσο το κείμενο του 1927 λειτουργεί ως αδιαμφισβήτητο εθνικό αφήγημα, τόσο οι σιωπές του θα στοιχειώνουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τη δημόσια μνήμη.