Το προϊόν «Ντέιβιντ Μπόουι» | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η είδηση ότι το προϊόν «Ντέιβιντ Μπόουι» εξακολουθεί να πωλείται και να συλλέγεται δεν αφορά απλώς τη μουσική βιομηχανία. Αποκαλύπτει ένα ευρύτερο φαινόμενο: την εμπορευματοποίηση της καλλιτεχνικής ταυτότητας και τη μετατροπή της σε φετιχιστικό αντικείμενο. Όπως παραδέχεται και ο γράφων της «Καθημερινής», ακόμη και ένα μπλουζάκι Φρανκ Ζάπα ή φιγουρίνια του Αστερίξ και του Οβελίξ αποκτούν αξία πέρα από τη χρηστική τους διάσταση.

Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Από τα αναμνηστικά των πρώτων περιοδειών των Beatles μέχρι τα συλλεκτικά βινύλια και τις ψηφιακές εκδόσεις, το «προϊόν καλλιτέχνης» λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο κοινό και το είδωλο. Ο Ντέιβιντ Μπόουι, όμως, αποτελεί ιδανική περίπτωση μελέτης, επειδή ο ίδιος διαχειρίστηκε την εικόνα του ως ρευστή, πολλαπλή και σκόπιμα κατασκευασμένη. Κάθε του περσόνα –Ζίγκι Στάρνταστ, Αλαμπάρντ, ο «Λευκός Δούκας»– ήταν ένα προϊόν με ημερομηνία λήξης, που όμως άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα. Έτσι, το εμπόριο γύρω από το όνομά του δεν είναι παρέκκλιση, αλλά συνέχεια της καλλιτεχνικής του πρακτικής: ο Μπόουι δημιούργησε τον εαυτό του ως brand πριν το κάνουν οι εταιρείες.

Η φετιχιστική αξία των αντικειμένων δεν εξαρτάται από την υλική τους ποιότητα. Ένα μπλουζάκι ή μια φιγούρα αξίζει όσο η συναισθηματική επένδυση του κατόχου. Σε μια εποχή όπου η μουσική καταναλώνεται κυρίως ψηφιακά, το φυσικό αντικείμενο λειτουργεί ως αποδεικτικό ταυτότητας και ως τελετουργικό μέσο σύνδεσης με το αγαπημένο έργο. Παράλληλα, η αγορά συλλεκτικών ειδών Μπόουι έχει γίνει επενδυτικό πεδίο, με τιμές που εκτοξεύονται σε δημοπρασίες. Αυτό εγείρει ερωτήματα για το ποιος καρπώνεται την αξία: οι κληρονόμοι, οι δισκογραφικές ή οι έμποροι αναμνηστικών.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η εμπορευματοποίηση της εικόνας του Μπόουι ξεκίνησε εν ζωή και συνεχίζεται μετά θάνατον, με έσοδα εκατομμυρίων.
• Τα φετιχιστικά αντικείμενα δεν είναι απλά αναμνηστικά· αποτελούν μέρος της ταυτότητας των θαυμαστών και επενδυτικό προϊόν.
• Το φαινόμενο αφορά όλη την ποπ κουλτούρα, από τον Φρανκ Ζάπα μέχρι τον Αστερίξ, και θέτει ζητήματα πνευματικών δικαιωμάτων και κληρονομιάς.

Γιατί έχει σημασία: Η συζήτηση για το «προϊόν Ντέιβιντ Μπόουι» δεν αφορά μόνο έναν καλλιτέχνη. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η ποπ κουλτούρα μετατρέπει πρόσωπα σε εμπορεύματα, και τους θαυμαστές σε καταναλωτές και συλλέκτες. Αν αναγνωρίσουμε ότι η καλλιτεχνική κληρονομιά είναι ταυτόχρονα πολιτισμικό αγαθό και οικονομικό περιουσιακό στοιχείο, τότε πρέπει να ρωτήσουμε ποιος έχει το δικαίωμα να την ορίζει και να την εκμεταλλεύεται. Ο Μπόουι, που έπαιζε πάντα με τις μάσκες, ίσως να απολάμβανε την ειρωνεία: το πιο διαχρονικό του έργο να είναι τελικά η ίδια η εικόνα του, τυπωμένη σε ένα μπλουζάκι.