30 Σεπτεμβρίου 1938: Η συμφωνία του Μονάχου και η χώρα που έμεινε έξω από το τραπέζι | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Σαν σήμερα, στις 30 Σεπτεμβρίου 1938, τέσσερις ηγέτες — ο Χίτλερ, ο Μουσολίνι, ο Τσάμπερλεν και ο Νταλαντιέ — υπέγραφαν τη Συμφωνία του Μονάχου, παραχωρώντας τη Σουδητία στη ναζιστική Γερμανία. Η Τσεχοσλοβακία, η χώρα της οποίας τα σύνορα αλλοιώθηκαν, δεν είχε καν θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Οκτώ δεκαετίες αργότερα, η συμφωνία παραμένει το πιο διδακτικό παράδειγμα του τι σημαίνει «κατευνασμός» — και γιατί η ειρήνη που αγοράζεται με ξένα εδάφη είναι πάντα προσωρινή.

Η Συμφωνία του Μονάχου παρουσιάστηκε τότε ως διπλωματικός θρίαμβος, ως η τελευταία ευκαιρία να αποφευχθεί ένας νέος μεγάλος πόλεμος. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Νέβιλ Τσάμπερλεν επέστρεψε στο Λονδίνο κουνώντας το χαρτί της υπογραφής και μιλώντας για «ειρήνη για την εποχή μας». Η πραγματικότητα διέψευσε αυτή την αισιοδοξία με τραγικό τρόπο: μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο, τον Σεπτέμβριο του 1939, η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία και η Ευρώπη βυθίστηκε στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Τσεχοσλοβακία, απογυμνωμένη από τις οχυρώσεις και τη βιομηχανική της ισχύ, διαμελίστηκε χωρίς να ρίξει ούτε έναν πυροβολισμό. Η ιστορική ειρωνεία είναι βαριά: η χώρα που θυσιάστηκε για χάρη της ειρήνης ήταν και αυτή που διέθετε τον ισχυρότερο στρατό στην Κεντρική Ευρώπη και θα μπορούσε να αντισταθεί.

Το βαθύτερο δίδαγμα της συμφωνίας δεν αφορά μόνο τη ναζιστική Γερμανία. Αφορά τη λογική που υποτάσσει την αρχή της συλλογικής ασφάλειας στον φόβο του πολέμου. Οι δημοκρατίες του 1938 πίστεψαν ότι παραχωρώντας «λίγα χιλιόμετρα» θα ικανοποιούσαν τον επιτιθέμενο. Αντίθετα, του έδωσαν χρόνο, πόρους και το μήνυμα ότι οι υποσχέσεις και τα σύνορα των μικρών κρατών μπορούν να αγνοηθούν όταν το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η Τσεχοσλοβακία δεν ήταν απλώς ένα θύμα της γεωγραφίας· ήταν θύμα μιας αντίληψης που έβλεπε τη διπλωματία ως συναλλαγή ισχύος και όχι ως υπεράσπιση κανόνων.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η Συμφωνία του Μονάχου υπογράφηκε τα ξημερώματα της 30ής Σεπτεμβρίου 1938 από τη Γερμανία, την Ιταλία, τη Βρετανία και τη Γαλλία, χωρίς τη συμμετοχή της Τσεχοσλοβακίας.
• Η Σουδητία, με σημαντικό γερμανόφωνο πληθυσμό, παραχωρήθηκε στη Γερμανία, ενώ η υπόλοιπη Τσεχοσλοβακία διαμελίστηκε σταδιακά μέχρι τον Μάρτιο του 1939.
• Ο «κατευνασμός» δεν απέτρεψε τον πόλεμο· αντίθετα, ενίσχυσε τη στρατιωτική θέση του Χίτλερ και επιτάχυνε την πορεία προς τη σύρραξη.

Γιατί έχει σημασία: Η Συμφωνία του Μονάχου δεν είναι μια κλειστή ιστορική σελίδα. Είναι το διαχρονικό σημείο αναφοράς για κάθε συζήτηση γύρω από την εδαφική ακεραιότητα, τις κόκκινες γραμμές και το τίμημα της αποφυγής της σύγκρουσης με κάθε κόστος. Όταν οι μεγάλοι αποφασίζουν για τους μικρούς χωρίς αυτούς, το αποτέλεσμα δεν είναι σταθερότητα αλλά αναβολή της κρίσης — και η αναβολή, όπως απέδειξε το 1938, μπορεί να κοστίσει πολύ ακριβότερα από την έγκαιρη αντίσταση.