Γιατί πάνε Ακροδεξιά οι Ανατολικοευρωπαίοι | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ανατολική Ευρώπη αποδίδεται συχνά σε ένα υποτιθέμενο «κληρονομημένο ολοκληρωτικό DNA» από την εποχή του υπαρκτού σοσιαλισμού. Πρόκειται για μια εύκολη, αλλά επικίνδυνα παραπλανητική εξήγηση, που αγνοεί τις πραγματικές αιτίες: τη μετακομμουνιστική μετάβαση, την οικονομική ανασφάλεια και την αποτυχία των φιλελεύθερων θεσμών να παράξουν εμπιστοσύνη.

Η ερμηνεία περί «ολοκληρωτικής διαπαιδαγώγησης» ανακυκλώνεται μετά από κάθε εκλογική επιτυχία ακροδεξιών σχηματισμών, όπως συνέβη πρόσφατα στη Σαξονία-Άνχαλτ. Όμως η ιστορική σύγκριση καταρρέει μόλις κοιτάξει κανείς τα δεδομένα. Χώρες με μακρά δημοκρατική παράδοση, όπως η Γαλλία, η Ιταλία ή η Αυστρία, εμφανίζουν εξίσου ισχυρά ακροδεξιά ρεύματα, χωρίς να έχουν περάσει από σοβιετικό καθεστώς. Αντίστροφα, χώρες όπως η Τσεχία ή η Σλοβενία, με παρόμοιο κομμουνιστικό παρελθόν, διατηρούν πιο ανθεκτικές φιλελεύθερες ισορροπίες. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι τι κληρονόμησαν οι κοινωνίες αυτές, αλλά τι τους έλειψε μετά το 1989.

Η απάντηση βρίσκεται στη φύση της μετάβασης. Η μετάβαση στην αγορά εφαρμόστηκε μέσω σοκ, χωρίς δίχτυα προστασίας, παράγοντας μαζική ανεργία, ανισότητα και διάλυση των τοπικών κοινοτήτων. Ταυτόχρονα, η Δύση επέβαλε έναν φιλελευθερισμό που συχνά ταυτίστηκε με διαφθορά, ξένα συμφέροντα και αλαζονεία των ελίτ. Το αποτέλεσμα ήταν μια βαθιά κρίση εκπροσώπησης: οι πολίτες ένιωσαν ότι οι νέοι θεσμοί δεν τους ανήκαν. Η Ακροδεξιά δεν ήρθε από το παρελθόν· γέμισε το κενό που άφησε το παρόν. Προσφέρει απλές απαντήσεις, εθνική υπερηφάνεια και έναν αποδιοπομπαίο τράγο, συχνά τους Ρομά, τους μετανάστες ή τις Βρυξέλλες.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η θεωρία του «ολοκληρωτικού DNA» δεν εξηγεί γιατί η Ακροδεξιά ανεβαίνει και σε χώρες χωρίς κομμουνιστικό παρελθόν.
• Η οικονομική ανασφάλεια και η απονομιμοποίηση των μετακομμουνιστικών ελίτ τροφοδοτούν την ακροδεξιά ψήφο περισσότερο από την ιστορική μνήμη.
• Η Δύση φέρει μερίδιο ευθύνης: επέβαλε ένα μοντέλο μετάβασης που αγνόησε την κοινωνική συνοχή και καλλιέργησε την αποξένωση.

Γιατί έχει σημασία: Αν επιμείνουμε να εξηγούμε την Ακροδεξιά ως κατάλοιπο του κομμουνισμού, θα συνεχίσουμε να αστοχούμε στις πραγματικές αιτίες της. Το φαινόμενο δεν είναι ανατολικοευρωπαϊκό· είναι ευρωπαϊκό, και η αντιμετώπισή του απαιτεί να κοιτάξουμε κατάματα τις αποτυχίες της φιλελεύθερης διακυβέρνησης, όχι τα φαντάσματα του 1989.