Δύο σχήματα φτωχά για την ευρωπαϊκή σπίθα | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Δύο πάγιες ερμηνείες επιστρατεύονται σχεδόν αυτόματα κάθε φορά που κοινωνικές εκρήξεις ταράζουν την Ευρώπη ή τον κόσμο, και οι δύο όμως αποδεικνύονται φτωχές όταν έρχεται η ώρα να εξηγήσουν την ελληνική πραγματικότητα. Η μία συναντά μια ακροκεντρώα ματιά με μια υπερδεξιά ανάγνωση και καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα: ότι όλα τούτα οδηγούν απλώς στο χάος και τη βία. Η άλλη, εξίσου βολική, τα ανάγει σε μια αόριστη «ευρωπαϊκή σπίθα» που θα ανάψει μόνη της, χωρίς να αγγίζει τις αιτίες.

Το πρόβλημα με τα δύο αυτά σχήματα δεν είναι η αφαιρετικότητά τους, αλλά η λειτουργία τους ως άλλοθι. Το πρώτο σχήμα, η καταγγελία του χάους, αδειάζει το περιεχόμενο των κοινωνικών διεκδικήσεων και τις ανάγει σε θόρυβο που πρέπει να κατασταλεί. Το δεύτερο, η προσδοκία μιας «σπίθας» από τα έξω, μεταθέτει την ευθύνη σε δυνάμεις που δεν ελέγχονται και απαλλάσσει την εγχώρια πολιτική σκηνή από την υποχρέωση να απαντήσει. Και τα δύο αποφεύγουν την ουσία: ότι οι κοινωνικές εντάσεις δεν γεννιούνται από ιδέες αλλά από συνθήκες — ακρίβεια, στέγαση, εργασιακή ανασφάλεια, αποξένωση από τους θεσμούς. Όταν η ανάλυση σταματά στο σύμπτωμα, η συζήτηση γίνεται ιδεολογική αντιπαράθεση αντί για πολιτική ευθύνη. Η ελληνική εμπειρία το δείχνει καθαρά: οι κρίσεις του πρόσφατου παρελθόντος δεν εξηγήθηκαν ποτέ επαρκώς, γιατί κάθε πλευρά προτίμησε το σχήμα που τη βόλευε. Το αποτέλεσμα είναι μια δημόσια συζήτηση που επαναλαμβάνεται χωρίς να μαθαίνει, και μια κοινωνία που ακούει διαρκώς διαγνώσεις χωρίς ποτέ να βλέπει θεραπεία.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Τα δύο κυρίαρχα σχήματα ερμηνείας — το «χάος και η βία» και η «ευρωπαϊκή σπίθα» — λειτουργούν ως άλλοθι και όχι ως εργαλεία κατανόησης.
• Οι κοινωνικές εκρήξεις έχουν υλικές αιτίες, όπως η ακρίβεια και η ανασφάλεια, που σπάνια μπαίνουν στο επίκεντρο της ανάλυσης.
• Η ελληνική δημόσια συζήτηση επαναλαμβάνει τα ίδια σχήματα, με αποτέλεσμα να μην αντλεί διδάγματα από τις κρίσεις.

Γιατί έχει σημασία: Όσο η ανάλυση αρκείται σε έτοιμες ερμηνείες, η πολιτική θα συνεχίζει να απαντά στα συμπτώματα και όχι στις αιτίες. Η ουσιαστική συζήτηση απαιτεί να εγκαταλείψουμε τα δύο φτωχά σχήματα και να κοιτάξουμε κατάματα τις συνθήκες που παράγουν την κοινωνική δυσφορία — αλλιώς η «σπίθα» θα μένει πάντα μια υπόσχεση που δεν ανάβει ποτέ, και το «χάος» μια πρόφαση για να μη γίνει τίποτα.