Ενα μυθιστόρημα που δεν γράφτηκε ακόμη | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Υπάρχουν βιβλία που ξεκινούν με μια φράση ικανή να σε κερδίσουν ή να σε χάσουν από την πρώτη γραμμή. Το υπό συζήτηση μυθιστόρημα επιλέγει το δεύτερο: «Εμφανίστηκε μετά τον Ομηρο και πριν από τη Γερτρούδη Στάιν, δύσκολη περίοδος για έναν ποιητή». Η αναφορά στον Στησίχορο, τον λυρικό ποιητή του 7ου αιώνα π.Χ., λειτουργεί ως κλειδί αλλά και ως φράγμα. Ο συγγραφέας στοιχηματίζει στη λογοτεχνική ειρωνεία, όμως το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την κριτική της «Καθημερινής», στερεί από τον αναγνώστη τη διάθεση να συνεχίσει.

Το πρόβλημα δεν είναι η αναφορά στον Στησίχορο. Αντιθέτως, η επιλογή ενός ποιητή που η παράδοση τον θέλει να χάνει την όρασή του όταν έγραψε εναντίον της Ωραίας Ελένης, και να τη βρίσκει ξανά όταν ανακάλεσε, είναι εξαιρετικά γόνιμη. Μιλά για την τιμωρία της υπερβολής, για τη λογοκρισία της μνήμης, για τη σχέση τέχνης και εξουσίας. Ομως η εναρκτήρια φράση τα συμπυκνώνει όλα σε έναν αφορισμό που μοιάζει περισσότερο με επίδειξη παρά με πρόσκληση. Ο αναγνώστης καλείται να θαυμάσει, όχι να μπει στο κείμενο. Η «δύσκολη περίοδος για έναν ποιητή» δεν εξηγείται, δεν δραματοποιείται, δεν γίνεται βίωμα. Μένει μια πνευματώδης ατάκα που κλείνει την πόρτα αντί να την ανοίξει.

Η λογοτεχνική κριτική συχνά παγιδεύεται σε αυτό το δίλημμα: να αναγνωρίσει την ευφυΐα μιας φράσης ή να υπερασπιστεί την ανάγκη της αφήγησης. Εδώ, το μυθιστόρημα φαίνεται να ανήκει σε μια κατηγορία βιβλίων που ερωτεύονται την ιδέα τους περισσότερο από την ιστορία τους. Ο Στησίχορος γίνεται σύμβολο του καλλιτέχνη που τιμωρείται για την παρρησία του, αλλά η αφήγηση δεν τολμά να μπει στη σάρκα αυτής της τιμωρίας. Απομένει ένα λογοτεχνικό παζλ για λίγους, ένα βιβλίο που απαιτεί από τον αναγνώστη να φέρει εκείνος το νόημα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Στησίχορος ήταν αρχαίος Ελληνας λυρικός ποιητής, γνωστός για την παράδοση που τον συνδέει με την Ωραία Ελένη και την τύφλωσή του.
• Η εναρκτήρια φράση του βιβλίου λειτουργεί ως λογοτεχνικός αφορισμός, όχι ως αφηγηματικό άνοιγμα.
• Η κριτική της «Καθημερινής» επισημαίνει ότι η φράση απομακρύνει τον αναγνώστη αντί να τον προσελκύσει.

Γιατί έχει σημασία: Σε μια εποχή που η λογοτεχνία διεκδικεί ξανά την προσοχή του κοινού, η επιλογή ανάμεσα στην επίδειξη και την πρόσκληση είναι καθοριστική. Ενα μυθιστόρημα μπορεί να είναι έξυπνο, αλλά αν η εξυπνάδα του δεν μοιράζεται, μένει ένα κείμενο που δεν γράφτηκε ποτέ για τον αναγνώστη. Και αυτό, για ένα βιβλίο, είναι η πιο δύσκολη περίοδος από όλες.