Γερμανική πόλη απαγόρευσε τους λίθους της μνήμης προς τιμή των Εβραίων που εξοντώθηκαν από τους Ναζί

Lead: Μια απόφαση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις και θέτει ξανά στο επίκεντρο τη συζήτηση για τη μνήμη του Ολοκαυτώματος ελήφθη σε γερμανική πόλη, η οποία απαγόρευσε την τοποθέτηση των λεγόμενων «λίθων της μνήμης» (Stolpersteine) προς τιμήν των Εβραίων θυμάτων του ναζισμού. Η πρόταση, που κατατέθηκε από κοινού από την AfD και την CDU, υποστηρίζει ότι οι λίθοι δεν αποτελούν κατάλληλη μορφή μνήμης και ότι θα έπρεπε να τοποθετούνται σε νεκροταφεία, προκαλώντας ερωτήματα για τα κίνητρα και τις συνέπειες μιας τέτοιας επιλογής.

Οι «λίθοι της μνήμης» είναι μικρές ορειχάλκινες πλάκες, ενσωματωμένες στο πεζοδρόμιο μπροστά από τις τελευταίες κατοικίες των θυμάτων του ναζιστικού καθεστώτος. Το έργο, εμπνευσμένο από τον καλλιτέχνη Γκούντερ Ντέμνιχ, έχει εξαπλωθεί σε εκατοντάδες πόλεις της Ευρώπης και θεωρείται ένα από τα πιο διαδεδομένα και συμβολικά μνημεία της ηπείρου. Η απόφαση της γερμανικής πόλης να τα απαγορεύσει συνιστά ρήξη με αυτή την παράδοση και εγείρει ζητήματα σχετικά με την πολιτική χρήση της ιστορικής μνήμης. Σύμφωνα με την πρόταση που κατατέθηκε, πολλοί πολίτες θεωρούσαν «ακατάλληλη» αυτή τη μορφή μνήμης, προτείνοντας την τοποθέτηση των λίθων σε νεκροταφεία. Ωστόσο, επικριτές της απόφασης επισημαίνουν ότι η μετακίνηση των λίθων σε νεκροταφεία αποδυναμώνει τον συμβολισμό τους, ο οποίος συνίσταται ακριβώς στην καθημερινή συνάντηση του πολίτη με την ιστορία στον δημόσιο χώρο. Η συνεργασία AfD και CDU στην εν λόγω πρόταση προκαλεί επιπλέον προβληματισμό, δεδομένης της στάσης της AfD απέναντι στην πολιτική μνήμης του Ολοκαυτώματος. Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας, όπου η μνήμη του Ολοκαυτώματος τίθεται υπό αμφισβήτηση ή επαναδιαπραγμάτευση, συχνά με πολιτικά κίνητρα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι «λίθοι της μνήμης» είναι ορειχάλκινες πλάκες στο πεζοδρόμιο, μπροστά από τις τελευταίες κατοικίες θυμάτων του ναζισμού, και αποτελούν το μεγαλύτερο αποκεντρωμένο μνημείο του Ολοκαυτώματος παγκοσμίως.
• Η πρόταση για την απαγόρευσή τους κατατέθηκε από κοινού από την AfD και την CDU, με το επιχείρημα ότι πολίτες θεωρούν τη μορφή αυτή ακατάλληλη και ότι οι λίθοι θα έπρεπε να βρίσκονται σε νεκροταφεία.
• Επικριτές της απόφασης υποστηρίζουν ότι η μετακίνηση των λίθων αποδυναμώνει τη δημόσια μνήμη και διευκολύνει την αποσιώπηση της ιστορικής ευθύνης.

Γιατί έχει σημασία: Η απόφαση αυτή δεν αφορά απλώς την τοποθέτηση μνημείων, αλλά το ποιος έχει τον λόγο για το πώς και πού τιμάται η μνήμη των θυμάτων του ναζισμού. Όταν η μνήμη μεταφέρεται από τον δημόσιο χώρο σε περιφραγμένους χώρους, όπως τα νεκροταφεία, παύει να είναι μέρος της καθημερινής ζωής και γίνεται υπόθεση ιδιωτική. Σε μια εποχή όπου τα αυτοκρατορικά κατάλοιπα του ναζισμού επανέρχονται στην πολιτική ατζέντα, η απαγόρευση των «λίθων της μνήμης» λειτουργεί ως προειδοποιητικό σημάδι για το πόσο εύθραυστη παραμένει η κουλτούρα της μνήμης στη Γερμανία και την Ευρώπη.