Το τέλος του μεγαλείου | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 δεν σήμανε μόνο το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, αλλά και την αρχή μιας εποχής που πολλοί περιέγραψαν ως «τέλος της ιστορίας». Τρεις και πλέον δεκαετίες αργότερα, το αφήγημα του θριάμβου του φιλελευθερισμού αμφισβητείται από τα ίδια τα γεγονότα που υποτίθεται ότι το επιβεβαίωναν.

Η κατάρρευση του κομμουνιστικού μπλοκ μεταξύ 1989 και 1991 ερμηνεύτηκε ευρέως ως απόδειξη της υπεροχής της φιλελεύθερης δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς. Το διάσημο δοκίμιο του Φράνσις Φουκουγιάμα για το «τέλος της ιστορίας» διατύπωσε αυτό που πολλοί αισθάνονταν: ότι η ιδεολογική αντιπαράθεση είχε κριθεί οριστικά. Ωστόσο, η βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη από ό,τι προέβλεπαν οι τότε αναλύσεις. Η άνοδος του λαϊκισμού, η διάβρωση των θεσμών, η διεύρυνση των ανισοτήτων και η κλιματική κρίση έχουν υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στο φιλελεύθερο οικοδόμημα. Ταυτόχρονα, αυταρχικά μοντέλα διακυβέρνησης επιστρέφουν δυναμικά, ενώ ακόμη και εντός των δυτικών δημοκρατιών αμφισβητούνται οι ίδιοι οι κανόνες του παιχνιδιού. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο φιλελευθερισμός θριάμβευσε, αλλά αν μπορεί να διατηρήσει τη νομιμοποίησή του απέναντι σε πολίτες που αισθάνονται ότι το σύστημα δεν τους εκπροσωπεί. Η ιστορία, όπως αποδεικνύεται, δεν τελείωσε ποτέ — απλώς άλλαξε μορφή.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Το «τέλος της ιστορίας» του Φουκουγιάμα διατυπώθηκε το 1989 ως ερμηνεία της κατάρρευσης του κομμουνισμού, όχι ως επιστημονική βεβαιότητα.
• Τρεις δεκαετίες μετά, η άνοδος αυταρχικών ηγετών και η κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς δείχνουν ότι το φιλελεύθερο μοντέλο δεν είναι αυτοεπιβεβαιούμενο.
• Οι οικονομικές ανισότητες και η αποξένωση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού τροφοδοτούν εναλλακτικά πολιτικά αφηγήματα, από τον εθνικισμό έως τον ριζοσπαστικό λαϊκισμό.

Γιατί έχει σημασία: Η συζήτηση για το «τέλος του μεγαλείου» δεν αφορά μια ακαδημαϊκή διαμάχη, αλλά το μέλλον της δημοκρατίας. Αν οι φιλελεύθερες κοινωνίες δεν αντιμετωπίσουν τις εσωτερικές τους αντιφάσεις, ο θρίαμβος του 1989 κινδυνεύει να αποδειχθεί παρένθεση, όχι κατάληξη. Η ιστορία συνεχίζεται — και οι επόμενες σελίδες της γράφονται τώρα.