Ιαν ΜακΓιούαν στην «Εφ.Συν.»: Η επόμενη γενιά θα μας βλέπει ως «ηθικά ηλίθιους» | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Ο Ιαν ΜακΓιούαν, ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή Βρετανούς μυθιστοριογράφους, προειδοποιεί μέσα από τις σελίδες της «Εφημερίδας των Συντακτών» ότι η επόμενη γενιά θα κρίνει τη δική μας ως «ηθικά ηλίθια». Η δήλωση δεν είναι ρητορικό σχήμα, αλλά συμπύκνωση μιας ανάλυσης που συνδέει την κλιματική κρίση, την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης και αυτό που ο ίδιος ονομάζει «μεταφυσικό ζόφο» του 21ου αιώνα.

Ο ΜακΓιούαν δεν μιλά ως τεχνοκριτικός ούτε ως περιβαλλοντικός ακτιβιστής. Μιλά ως αφηγητής που παρατηρεί την ανθρώπινη συμπεριφορά στο όριο της αυτοκαταστροφής. Η κλιματική «παραφροσύνη», όπως την περιγράφει, δεν είναι απλώς αποτυχία πολιτικής· είναι αποτυχία φαντασίας. Δυσκολευόμαστε να αισθανθούμε ως πραγματικότητα ένα μέλλον που δεν έχουμε ακόμη ζήσει, κι έτσι αναβάλλουμε διαρκώς τη δράση. Παράλληλα, η έκρηξη της Τεχνητής Νοημοσύνης εισάγει έναν νέο παράγοντα αβεβαιότητας: την αντικατάσταση της ανθρώπινης κρίσης από αλγορίθμους που βελτιστοποιούν χωρίς να κατανοούν. Ο «μεταφυσικός ζόφος» που περιγράφει δεν αφορά κάποια υπερφυσική απειλή, αλλά την αίσθηση ότι χάνουμε τον έλεγχο των ίδιων των εργαλείων που δημιουργήσαμε.

Η τοποθέτηση του ΜακΓιούαν έχει ιδιαίτερο βάρος επειδή προέρχεται από έναν συγγραφέα που έχει εξερευνήσει συστηματικά την ηθική ευθύνη σε συνθήκες κρίσης. Στα μυθιστορήματά του, οι ήρωες συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με επιλογές των οποίων τις συνέπειες δεν μπορούν να προβλέψουν. Σήμερα, υποστηρίζει, η ανθρωπότητα βρίσκεται στη θέση αυτών των ηρώων, με τη διαφορά ότι το διακύβευμα δεν είναι προσωπικό αλλά πλανητικό. Το ερώτημα που θέτει δεν είναι τεχνικό αλλά ηθικό: πώς θα μας κρίνει το μέλλον όταν διαπιστώσει ότι γνωρίζαμε και δεν πράξαμε;

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο ΜακΓιούαν χαρακτηρίζει την κλιματική αδράνεια ηθική αποτυχία, όχι επιστημονική άγνοια.
• Βλέπει την Τεχνητή Νοημοσύνη ως παράγοντα αποξένωσης της ανθρώπινης κρίσης από τις αποφάσεις.
• Ο «μεταφυσικός ζόφος» περιγράφει την αίσθηση απώλειας ελέγχου μπροστά σε δυνάμεις που εμείς δημιουργήσαμε.

Γιατί έχει σημασία: Η φωνή του ΜακΓιούαν δεν προσφέρει λύσεις, αλλά θέτει το ερώτημα που κάθε γενιά οφείλει να απαντήσει: αν κρινόμαστε από όσα αφήνουμε πίσω, τι θα πει η επόμενη γενιά για εμάς; Η απάντηση δεν βρίσκεται σε τεχνολογικά επιτεύγματα αλλά στην ικανότητά μας να αναγνωρίσουμε έγκαιρα την ευθύνη μας.