Νοσταλγία και χαμένη υπερηφάνεια τρέφουν την Ακροδεξιά | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη δεν εξηγείται μόνο με οικονομικούς όρους. Ένα ισχυρό μείγμα νοσταλγίας για ένα ένδοξο παρελθόν και διάχυτης αίσθησης χαμένης υπερηφάνειας τροφοδοτεί τα λαϊκιστικά κόμματα, τα οποία μετατρέπουν την εθνική ταυτότητα σε κεντρικό πολιτικό αφήγημα. Όπως επισημαίνει ρεπορτάζ της «Καθημερινής», η έμφαση στην εθνική ταυτότητα βρίσκει απήχηση σε πολλούς ψηφοφόρους, ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση.

Το φαινόμενο δεν είναι περιθωριακό. Από τη Γαλλία και την Ιταλία μέχρι τη Σουηδία και την Ολλανδία, σχηματισμοί που κάποτε θεωρούνταν ακραίοι διεκδικούν πλέον κυβερνητικούς ρόλους. Η στρατηγική τους είναι σταθερή: αντί να μιλούν αποκλειστικά για μετανάστευση ή ασφάλεια, καλλιεργούν την αίσθηση ότι «κάτι χάθηκε» — μια υποτιθέμενη εποχή εθνικής συνοχής, ισχύος και πολιτισμικής καθαρότητας. Η νοσταλγία λειτουργεί ως συναισθηματικό συνδετικό υλικό, ενώ η «χαμένη υπερηφάνεια» προσφέρει έτοιμη εξήγηση για τις ανασφάλειες της παγκοσμιοποίησης.

Κρίσιμο ρόλο παίζει η επικοινωνιακή διαχείριση της μνήμης. Τα λαϊκιστικά κόμματα δεν ανατρέχουν σε οποιοδήποτε παρελθόν, αλλά σε ένα εξιδανικευμένο, αποστειρωμένο από αντιφάσεις. Παράλληλα, εμφανίζονται ως μοναδικοί υπερασπιστές του «λαού» απέναντι σε ελίτ, Βρυξέλλες και ΜΜΕ. Έτσι, η εθνική ταυτότητα μετατρέπεται από περιγραφική σε αντιπαραθετική έννοια: δεν ορίζει απλώς ποιοι είμαστε, αλλά κυρίως ποιοι «δεν είμαστε» ή ποιοι μας απειλούν.

Η απήχηση αυτού του αφηγήματος δεν περιορίζεται σε απογοητευμένους ψηφοφόρους. Κερδίζει και μεσαία στρώματα που αισθάνονται πολιτισμικά ξένα σε ταχύτατες αλλαγές. Όταν η καθημερινότητα μοιάζει αβέβαιη, η επίκληση σε μια σταθερή, ένδοξη κοινότητα προσφέρει ψυχολογική ανακούφιση. Το ερώτημα για τις δημοκρατικές δυνάμεις είναι αν μπορούν να απαντήσουν με εναλλακτικό, συμπεριληπτικό πατριωτισμό αντί να αφήνουν το πεδίο ελεύθερο στην Ακροδεξιά.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η νοσταλγία για ένα εξιδανικευμένο εθνικό παρελθόν αποτελεί βασικό εργαλείο κινητοποίησης της Ακροδεξιάς.
• Η «χαμένη υπερηφάνεια» λειτουργεί ως συναισθηματική εξήγηση για τις ανασφάλειες της παγκοσμιοποίησης.
• Η έμφαση στην εθνική ταυτότητα βρίσκει απήχηση σε ευρύτερα στρώματα, όχι μόνο σε οικονομικά αδύναμους ψηφοφόρους.

Γιατί έχει σημασία: Αν η δημοκρατία περιοριστεί σε οικονομικά επιχειρήματα, αφήνει κενό το συναισθηματικό και ταυτοτικό πεδίο. Η κατανόηση της νοσταλγίας και της ανάγκης για συλλογική υπερηφάνεια είναι απαραίτητη για να οικοδομηθεί μια προοδευτική απάντηση που δεν θα νομιμοποιεί ακροδεξιά στερεότυπα, αλλά θα επαναπροσδιορίζει την έννοια του «ανήκειν» με όρους ανοιχτούς, δημοκρατικούς και σύγχρονους.