Τροφή στη δημοκρατία ή στη μισαλλοδοξία; | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση για το αν βαρυποινίτες μπορούν ή πρέπει να έχουν εκλογική συμμετοχή δεν είναι απλώς νομικό ζήτημα. Είναι καθρέφτης του πώς αντιλαμβανόμαστε τη δημοκρατία: ως ανοιχτό σύστημα που αντέχει στην κριτική και στη διαφωνία, ή ως κλειστό κλαμπ που οφείλει να προστατεύεται από τους εχθρούς του. Το δίλημμα «τροφή στη δημοκρατία ή στη μισαλλοδοξία» επανέρχεται με ένταση, καθώς η δημόσια σφαίρα γεμίζει με ερωτήματα για τα όρια της πολιτικής εκπροσώπησης.

Το πρώτο λάθος είναι να αντιμετωπίζεται το ζήτημα ως άσπρο ή μαύρο. Η δημοκρατία δεν είναι αυτοκτονική ούτε άναρχη· έχει θεσμούς, δικαστήρια και κανόνες. Το Σύνταγμα και η νομοθεσία προβλέπουν περιορισμούς, αλλά και εγγυήσεις. Το ερώτημα δεν είναι αν θα δώσουμε «βήμα» σε όποιον αμφισβητεί τη δημοκρατία, αλλά αν η στέρηση δικαιωμάτων γίνεται με διαφανείς, αναλογικές και δικαστικά ελεγχόμενες διαδικασίες. Όταν η συζήτηση περιορίζεται σε ηθικούς χαρακτηρισμούς, χάνεται η ουσία: ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια και με ποιο κόστος για το κράτος δικαίου.

Η δημοκρατία τρέφεται από τη συμμετοχή, ακόμη και όταν αυτή είναι ενοχλητική. Η μισαλλοδοξία, αντίθετα, τρέφεται από την περιθωριοποίηση και τη στοχοποίηση. Αν η απάντηση στην αντιδημοκρατική ρητορική είναι ο αποκλεισμός χωρίς δικαστικό έλεγχο, τότε το σύστημα υιοθετεί τη λογική που επικαλείται για να καταπολεμήσει. Από την άλλη, η άκριτη διεύρυνση του «βήματος» μπορεί να νομιμοποιήσει πρακτικές που υπονομεύουν τα δικαιώματα των πολλών. Η ισορροπία είναι δύσκολη, αλλά αναγκαία: αυστηρές προϋποθέσεις, ταχύς δικαστικός έλεγχος, διαφάνεια και σεβασμός στις διεθνείς δεσμεύσεις.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ένα πρόσωπο ή μία υπόθεση. Είναι η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Όταν η συζήτηση πολώνεται γύρω από φοβικά αντανακλαστικά, η δημοκρατία δεν θωρακίζεται· αποδυναμώνεται. Η ισχύς της δεν προέρχεται από την ομοιογένεια, αλλά από την ικανότητά της να ενσωματώνει τη διαφωνία χωρίς να χάνει τον πυρήνα των αξιών της.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η συζήτηση για εκλογικά δικαιώματα βαρυποινιτών δεν είναι μόνο νομική· αγγίζει την ίδια τη φύση της δημοκρατίας.
• Ο αποκλεισμός χωρίς διαφανείς και δικαστικά ελεγχόμενες διαδικασίες μπορεί να ενισχύσει τη μισαλλοδοξία αντί να την περιορίσει.
• Η δημοκρατία θωρακίζεται με θεσμούς, διάλογο και αναλογικότητα, όχι με άκριτους αποκλεισμούς ή άκριτη ανοχή.

Γιατί έχει σημασία: Γιατί ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τους «εχθρούς» της δημοκρατίας καθορίζει το είδος της δημοκρατίας που τελικά διαφυλάσσουμε. Αν η απάντηση είναι ο φόβος και η περιθωριοποίηση, το μήνυμα που περνά είναι ότι η δημοκρατία δεν αντέχει τη διαφωνία. Αν η απάντηση είναι θεσμική, διαφανής και αναλογική, τότε η δημοκρατία τρέφεται από την ίδια της την αντοχή και όχι από τη μισαλλοδοξία.