Αλαλούμ με τον ΕΦΚΑ: Διαφορετικά δικαιώματα στους ασφαλισμένους ανάλογα με το πρώην ταμείο τους

Lead: Περισσότερα από δέκα χρόνια μετά την ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων στον ΕΦΚΑ, χιλιάδες ασφαλισμένοι εξακολουθούν να βλέπουν διαφορετικά δικαιώματα και παροχές ανάλογα με το ταμείο στο οποίο ήταν εγγεγραμμένοι πριν από τη μεταρρύθμιση. Το λεγόμενο «προσωρινό» καθεστώς που διατηρεί επιμέρους κανόνες των πρώην φορέων έχει μετατραπεί σε μόνιμη πηγή ανισοτήτων, με τους «χαμένους» να είναι εκείνοι που υπάγονταν σε ταμεία με λιγότερο ευνοϊκές ρυθμίσεις. Η κατάσταση αυτή προκαλεί αλαλούμ στην καθημερινή λειτουργία του ΕΦΚΑ και εγείρει ερωτήματα για την ουσιαστική ενοποίηση του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.

Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Από το 2016, οπότε και ψηφίστηκε ο νόμος Κατρούγκαλου, ο ΕΦΚΑ συγκροτήθηκε ως ενιαίος φορέας που απορρόφησε δεκάδες ταμεία, από το ΙΚΑ και τον ΟΑΕΕ μέχρι το ΕΤΑΑ και τον ΟΓΑ. Ωστόσο, αντί να ενοποιηθούν πλήρως οι κανόνες, διατηρήθηκαν μεταβατικές διατάξεις που επιτρέπουν σε κάθε πρώην ταμείο να διατηρεί τα δικά του «κεκτημένα». Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι δύο ασφαλισμένοι με τα ίδια χρόνια εργασίας και τις ίδιες εισφορές μπορούν να λάβουν διαφορετικό ποσό σύνταξης ή να έχουν πρόσβαση σε διαφορετικές παροχές υγείας, ανάλογα με την προέλευση της ασφάλισής τους. Οι ανισότητες αυτές εντείνονται σε τομείς όπως τα εφάπαξ, οι επικουρικές συντάξεις και οι παροχές ασθένειας, όπου οι κανόνες των πρώην ταμείων παραμένουν σε ισχύ.

Το υπουργείο Εργασίας έχει κατά καιρούς εξαγγείλει την πλήρη ενοποίηση, αλλά στην πράξη οι αλλαγές προχωρούν με ρυθμούς χελώνας. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, εκατοντάδες χιλιάδες ασφαλισμένοι επηρεάζονται από τις διαφορετικές ρυθμίσεις, ενώ οι διοικητικές υπηρεσίες του ΕΦΚΑ καλούνται να εφαρμόσουν πολλαπλά νομικά πλαίσια ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα είναι γραφειοκρατική σύγχυση, καθυστερήσεις στην απονομή συντάξεων και αίσθημα αδικίας στους πολίτες που βλέπουν συναδέλφους τους να τυγχάνουν ευνοϊκότερης μεταχείρισης.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι μεταβατικές διατάξεις που διατηρούν τους κανόνες των πρώην ταμείων ισχύουν εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα κατάργησης.
• Οι διαφορές αφορούν κυρίως τα ποσά σύνταξης, τα εφάπαξ, τις επικουρικές παροχές και ορισμένες καλύψεις υγείας.
• Η πλήρης ενοποίηση απαιτεί νομοθετική παρέμβαση, αναλογιστικές μελέτες και διοικητική αναδιοργάνωση του ΕΦΚΑ, διαδικασίες που δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Γιατί έχει σημασία: Η διαιώνιση των διαφορετικών δικαιωμάτων υπονομεύει την αρχή της ισότητας που διέπει το κοινωνικοασφαλιστικό σύστημα. Χωρίς ουσιαστική ενοποίηση, ο ΕΦΚΑ κινδυνεύει να παραμείνει ένας φορέας «πολλών ταχυτήτων», όπου η τύχη του ασφαλισμένου εξαρτάται από το ταμείο στο οποίο ανήκε πριν από δεκαετίες. Η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και εμπιστοσύνης των πολιτών προς το ασφαλιστικό σύστημα.