Από τον ευρωπαϊκό Νότο στη συμμαχία με τον Βορρά | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι, που επί χρόνια παρουσιαζόταν ως το «εργαστήριο» της σκληρής μεταναστευτικής πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, απουσιάζει από την ομάδα κρατών που προωθεί τα πρώτα κέντρα επιστροφής μεταναστών σε Ουγκάντα και Ρουάντα. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια σιωπηλή αλλά καθοριστική μετατόπιση: ο ευρωπαϊκός Νότος, που κάποτε έθετε την ατζέντα στο μεταναστευτικό, χάνει έδαφος έναντι μιας νέας συμμαχίας βορειοευρωπαϊκών χωρών που επιλέγουν εξωτερικές λύσεις, μακριά από τις μεσογειακές ακτές.

Το σχέδιο για κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες δεν είναι καινούργιο. Η Δανία, η Ολλανδία και η Αυστρία έχουν επενδύσει πολιτικά και διπλωματικά στην ιδέα της εξωτερικής διαχείρισης των απορρίψεων ασύλου, ενώ η Κομισιόν τηρεί επιφυλακτική στάση, φοβούμενη νομικές προσφυγές και αντιδράσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Ρώμη, όμως, παρά τη ρητορική της υπέρ της «εξωτερικοποίησης» των διαδικασιών, δεν συμμετέχει στον πυρήνα της πρωτοβουλίας. Ο λόγος δεν είναι ιδεολογικός. Είναι δομικός: η Ιταλία παραμένει χώρα πρώτης εισόδου, με τεράστιο βάρος στις υποδομές υποδοχής και στα hotspots των νησιών. Η συμμετοχή σε απομακρυσμένα κέντρα επιστροφής θα απαιτούσε πόρους, διπλωματικό κεφάλαιο και πολιτικό κόστος που η κυβέρνηση Μελόνι δεν είναι διατεθειμένη να αναλάβει τη δεδομένη στιγμή, ειδικά ενόψει ευρωπαϊκών εκλογικών κύκλων.

Παράλληλα, η συμμαχία με τον Βορρά αλλάζει τους συσχετισμούς. Χώρες όπως η Δανία και η Ολλανδία, με μικρότερη έκθεση σε μεταναστευτικές ροές, διεκδικούν ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου, προωθώντας μοντέλα που αποφεύγουν την ευθύνη υποδοχής στο έδαφός τους. Η Ιταλία, από πρωταγωνιστής, κινδυνεύει να καταστεί παρατηρητής σε μια συζήτηση που η ίδια εγκαινίασε. Το ερώτημα είναι αν η Ρώμη θα επιλέξει τελικά να ενταχθεί σε αυτό το σχήμα ή να επενδύσει σε μια μεσογειακή συμμαχία με την Ισπανία, την Ελλάδα και τη Μάλτα, διεκδικώντας αναλογικότερη κατανομή βαρών.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η Ιταλία απουσιάζει από την ομάδα κρατών που προωθούν κέντρα επιστροφής μεταναστών σε Ουγκάντα και Ρουάντα.
• Η πρωτοβουλία στηρίζεται κυρίως από βορειοευρωπαϊκές χώρες, με την Κομισιόν να κρατά επιφυλακτική στάση.
• Η Ρώμη παραμένει χώρα πρώτης εισόδου και αντιμετωπίζει αυξημένες πιέσεις στις υποδομές υποδοχής.

Γιατί έχει σημασία: Η αποχή της Ιταλίας από το σχήμα των εξωτερικών κέντρων επιστροφής σηματοδοτεί την απώλεια της ηγετικής της θέσης στο μεταναστευτικό, την ώρα που ο ευρωπαϊκός Βορράς αναλαμβάνει την πρωτοβουλία. Αν η τάση παγιωθεί, η ΕΕ κινδυνεύει να εφαρμόσει μια πολιτική ασύλου σχεδιασμένη μακριά από τις χώρες που σηκώνουν το κύριο βάρος των ροών, με συνέπειες στην αλληλεγγύη και τη συνοχή της Ένωσης.