Μελέτη της ΕΕ: Οι Ευρωπαίοι θέλουν Ενωμένη Ευρώπη αλλά δεν την έχουν | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Μια νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκαλύπτει ένα βαθύ παράδοξο στην καρδιά της ηπείρου: οι πολίτες εξακολουθούν να στηρίζουν μαζικά την ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ωστόσο η εμπιστοσύνη στους θεσμούς που την υπηρετούν καταρρέει. Το χάσμα ανάμεσα στην επιθυμία για μια ισχυρή, ενωμένη Ευρώπη και στην αντίληψη ότι οι Βρυξέλλες αποτυγχάνουν να ανταποκριθούν στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών, δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό που εκμεταλλεύονται οι δυνάμεις του εθνικισμού και της ακροδεξιάς.

Η έρευνα, τα ευρήματα της οποίας παρουσιάζει το Βήμα, καταγράφει μια πρωτοφανή αντίφαση. Από τη μία πλευρά, η πλειονότητα των Ευρωπαίων τάσσεται υπέρ κοινών πολιτικών στην άμυνα, την ενέργεια και τη μετανάστευση, αναγνωρίζοντας ότι οι μεγάλες προκλήσεις της εποχής δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν σε εθνικό επίπεδο. Από την άλλη, τα ποσοστά απογοήτευσης από την καθημερινή λειτουργία της Ένωσης είναι ιστορικά υψηλά. Η γραφειοκρατία, η αργή λήψη αποφάσεων και η αίσθηση ότι οι πολιτικές επιβάλλονται "από τα πάνω" χωρίς διάλογο με την κοινωνία, τροφοδοτούν μια διάχυτη κρίση νομιμοποίησης. Αυτή η αποξένωση δεν είναι απλώς ένα ζήτημα δημοσκοπικής δυσαρέσκειας· αποτελεί το γόνιμο έδαφος στο οποίο ανθούν οι αφηγήσεις περί "παρακμής" και "απώλειας εθνικής κυριαρχίας", που προτάσσουν τα ακροδεξιά κόμματα σε ολόκληρη την ήπειρο.

Η ανάλυση των δεδομένων δείχνει ότι η πόλωση δεν είναι πλέον ιδεολογική με τους παραδοσιακούς όρους, αλλά θεσμική. Οι πολίτες δεν απορρίπτουν το ευρωπαϊκό όραμα· απορρίπτουν την αδυναμία του να υλοποιηθεί. Η έλλειψη ενός ισχυρού, ενιαίου μετώπου στην ενεργειακή κρίση, οι καθυστερήσεις στη διαχείριση των προσφυγικών ροών και η αδυναμία άμεσης αντίδρασης στις οικονομικές προκλήσεις του πληθωρισμού, έχουν πείσει πολλούς ότι οι Βρυξέλλες λειτουργούν ως ένας μακρινός, αναποτελεσματικός γραφειοκρατικός μηχανισμός. Η ρητορική των εθνικιστικών κομμάτων, που παρουσιάζουν την ΕΕ ως τον "αποδιοπομπαίο τράγο" όλων των προβλημάτων, βρίσκει πρόσφορο έδαφος ακριβώς επειδή η Ένωση δεν έχει καταφέρει να επικοινωνήσει και να αποδείξει την προστιθέμενη αξία της στην καθημερινότητα του πολίτη.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η πλειοψηφία των Ευρωπαίων εξακολουθεί να υποστηρίζει τη βαθύτερη ενοποίηση, αλλά η εμπιστοσύνη στους θεσμούς της ΕΕ βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό, δημιουργώντας ένα επικίνδυνο έλλειμμα νομιμοποίησης.
• Η κρίση αυτή δεν είναι οικονομική αλλά πολιτική και επικοινωνιακή: οι πολίτες αντιλαμβάνονται τις πολιτικές της ΕΕ ως απόμακρες και μη ανταποκρινόμενες στις τοπικές ανάγκες, γεγονός που ενισχύει τα αντιευρωπαϊκά, ακροδεξιά αφηγήματα.
• Η έκθεση προειδοποιεί ότι χωρίς θεσμική μεταρρύθμιση και άμεση ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, το χάσμα μεταξύ προσδοκιών και πραγματικότητας θα συνεχίσει να διευρύνεται, θέτοντας σε κίνδυνο το ίδιο το ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Γιατί έχει σημασία: Η μελέτη αυτή δεν είναι μια ακόμη ακαδημαϊκή άσκηση. Αποτελεί μια προειδοποίηση προς τις ηγεσίες των κρατών-μελών. Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι: είτε θα απαντήσει στην κρίση εμπιστοσύνης με περισσότερη, πιο αποτελεσματική και δημοκρατική ενοποίηση, είτε θα αφήσει το έδαφος ελεύθερο σε εκείνους που ονειρεύονται την επιστροφή σε έναν κατακερματισμένο κόσμο εθνικών αντιπαλοτήτων. Το διακύβευμα δεν είναι η τεχνοκρατική διαχείριση της καθημερινότητας, αλλά το μέλλον της ηπείρου ως χώρου ειρήνης, δημοκρατίας και ευημερίας. Οι πολίτες έχουν ήδη στείλει το μήνυμά τους· το ερώτημα είναι αν οι θεσμοί είναι έτοιμοι να το ακούσουν.