Όταν ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας «φεύγει» πρώτος: Τι γίνεται με το κατοικίδιο μετά τον θάνατό του

Lead: Για χιλιάδες ηλικιωμένους στην Ελλάδα, το κατοικίδιο δεν είναι απλώς ένα ζώο συντροφιάς· είναι η καθημερινή παρέα, ο λόγος να βγουν από το σπίτι, η μοναδική σταθερή παρουσία σε μια μέρα που συχνά κυλά στη σιωπή. Όταν όμως ο ιδιοκτήτης-κηδεμόνας «φεύγει» πρώτος, ανοίγει ένα κενό που λίγοι έχουν προβλέψει: τι απογίνεται το ζώο που έμεινε πίσω, χωρίς φωνή και χωρίς νομικό πρόσωπο να το εκπροσωπήσει;

Το ζήτημα είναι πιο σύνθετο απ’ όσο ακούγεται. Στην Ελλάδα, τα κατοικίδια θεωρούνται νομικά «αντικείμενα» με ιδιαίτερη προστασία, όχι υποκείμενα δικαίου. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να κληρονομήσουν περιουσία ούτε να οριστούν ως δικαιούχοι διαθήκης. Ο κηδεμόνας μπορεί μόνο να καταγράψει επιθυμίες —σε διαθήκη ή άτυπο σημείωμα— για το ποιος θα αναλάβει τη φροντίδα του ζώου, χωρίς όμως αυτό να είναι νομικά δεσμευτικό. Στην πράξη, η τύχη του κατοικίδιου εξαρτάται από την καλή θέληση των συγγενών, την ύπαρξη φιλοζωικών οργανώσεων ή την παρέμβαση των δήμων. Όταν δεν υπάρχει σχέδιο, το ζώο καταλήγει συχνά σε καταφύγιο, στο δρόμο ή σε προσωρινή φιλοξενία που μπορεί να διακοπεί ανά πάσα στιγμή.

Το πρόβλημα διογκώνεται δημογραφικά. Η μοναχική διαβίωση ηλικιωμένων αυξάνεται, ενώ οι οικογενειακοί δεσμοί χαλαρώνουν. Παράλληλα, τα καταφύγια είναι υπερφορτωμένα και οι υιοθεσίες ηλικιωμένων ζώων παραμένουν χαμηλές. Χωρίς θεσμοθετημένη «κηδεμονία κατοικίδιου» ή υποχρεωτική δήλωση εφεδρικού κηδεμόνα, το κενό καλύπτεται αποσπασματικά από εθελοντές. Κάποιες χώρες, όπως η Γερμανία και η Ελβετία, έχουν προχωρήσει σε λύσεις: νόμιμους «νοντούς» ζώων, ειδικά ταμεία ή συμβάσεις φροντίδας. Στην Ελλάδα, οι σχετικές ρυθμίσεις παραμένουν αποσπασματικές και ελάχιστα γνωστές στο ευρύ κοινό.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η διαθήκη δεν μπορεί να ορίσει το ζώο κληρονόμο, αλλά μπορεί να περιγράψει την επιθυμία για τον επόμενο κηδεμόνα — χωρίς νομική ισχύ.
• Ο δήμος ή οι φιλοζωικές οργανώσεις είναι οι βασικοί δίαυλοι διάσωσης, αλλά η δυνατότητά τους είναι περιορισμένη.
• Η εκ των προτέρων συμφωνία με συγγενή ή φίλο για ανάληψη της φροντίδας είναι η πιο αποτελεσματική λύση, αρκεί να είναι ρητή και γραπτή.

Γιατί έχει σημασία: Η ιστορία δεν αφορά μόνο τα ζώα. Αφορά την αξιοπρέπεια των ηλικιωμένων, την ευθύνη της κοινωνίας απέναντι σε όσους φεύγουν αφήνοντας πίσω μια ζωή που εξαρτάται απόλυτα από αυτούς. Όσο δεν υπάρχει θεσμικό πλαίσιο, η λύση θα είναι πάντα ανθρώπινη, προσωπική και εύθραυστη. Και αυτό είναι κάτι που μπορούμε να αλλάξουμε — ξεκινώντας από μια απλή κουβέντα στο σπίτι, πριν χρειαστεί.