Ο γρίφος της επόμενης ημέρας μετά τον θρίαμβο της ακροδεξιάς AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ: Τα σενάρια εξουσίας και η πίεση στον Μερτς

Lead: Το πολιτικό οχυρό της Σαξονίας-Άνχαλτ έπεσε. Η εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) όχι μόνο κέρδισε τις εκλογές, αλλά σχεδόν διπλασίασε τα ποσοστά της, αφήνοντας τα παραδοσιακά κόμματα σε κατάσταση σοκ και τον αρχηγό των Χριστιανοδημοκρατών (CDU), Φρίντριχ Μερτς, μπροστά σε έναν εφιάλτη: πώς να σχηματιστεί κυβέρνηση χωρίς να συμμαχήσει με την ακροδεξιά, όταν οι αριθμοί δεν βγαίνουν με τίποτα άλλο.

Το αποτέλεσμα στην ανατολική γερμανική πολιτεία δεν αποτελεί απλώς μια τοπική ήττα για το CDU, αλλά μια ηχηρή προειδοποίηση ενόψει των ομοσπονδιακών εκλογών του φθινοπώρου. Η AfD εξασφάλισε 39 έδρες στο τοπικό κοινοβούλιο, ενώ για την απόλυτη πλειοψηφία απαιτούνται 42. Ο αριθμός αυτός είναι παραπλανητικός για την πολιτική σταθερότητα: κανένα από τα κόμματα του λεγόμενου «δημοκρατικού τόξου» δεν μπορεί να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς τη στήριξη είτε της AfD είτε της νέας λαϊκίστικης αριστεράς του BSW (Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ). Το BSW, με την ευέλικτη ατζέντα του που συνδυάζει κοινωνικό λαϊκισμό και φιλορωσική ρητορική, κρατά στα χέρια του το κλειδί των εξελίξεων. Το ερώτημα δεν είναι πλέον «αν» θα αρχίσει να ραγίζει το «τείχος προστασίας» (Brandmauer) απέναντι στην AfD, αλλά «πόσο γρήγορα» θα καταρρεύσει σε τοπικό επίπεδο, θέτοντας τον Μερτς προ των ευθυνών του.

Η πίεση στον πρόεδρο του CDU είναι διπλή. Από τη μία, η βάση του κόμματος στη Σαξονία-Άνχαλτ πιέζει για συνεργασία με την AfD, θεωρώντας ότι η απομόνωση της τελευταίας είναι πλέον πολιτικά επικίνδυνη και κοινωνικά ανέφικτη. Από την άλλη, ο Μερτς, ο οποίος έχει επενδύσει προσωπικά στη γραμμή της μη συνεργασίας, βλέπει την επιρροή του να φθίνει. Η στρατηγική του να «στεγνώσει» την AfD αντιγράφοντας μέρος της αντιμεταναστευτικής της ατζέντας έχει αποτύχει παταγωδώς. Οι ψηφοφόροι στην Ανατολική Γερμανία δεν πείθονται από μισές λύσεις και τιμωρούν το CDU για τον συμβιβασμό με τους Πράσινους και τους Φιλελεύθερους στο Βερολίνο.

Ο γερμανικός Τύπος κάνει λόγο για «πολιτικό σεισμό» και «στιγμή-καμπή» για τη Δημοκρατία. Η ευρωπαϊκή διπλωματία παρακολουθεί με ανησυχία, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το αποτέλεσμα διαβάζεται ως ακόμη ένα δείγμα της ανόδου του εθνικολαϊκισμού στην Ευρώπη, με άμεσες επιπτώσεις στην ενότητα του ΝΑΤΟ και στη στάση απέναντι στη Ρωσία. Η επιτυχία της AfD, η οποία πρόσκειται φιλικά προς το Κρεμλίνο, στέλνει μήνυμα αδυναμίας στην Ουάσιγκτον.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Αδιέξοδο συνασπισμών: Χωρίς την AfD, το μόνο μαθηματικά εφικτό σχήμα είναι μια τρικομματική κυβέρνηση CDU-SPD-BSW, η οποία όμως θα στηρίζεται σε εξαιρετικά εύθραυστες ιδεολογικές συγκλίσεις, ειδικά σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ενέργειας.
• Το ρήγμα στον Μερτς: Η ήττα θέτει σε αμφισβήτηση την ηγεσία του στο CDU. Η πτέρυγα που τάσσεται υπέρ μιας πιο σκληρής γραμμής και ανοιχτού διαλόγου με την AfD ενισχύεται, προαναγγέλλοντας σύγκρουση στο συνέδριο του κόμματος.
• Η στρατηγική του Βερολίνου: Το αποτέλεσμα αναμένεται να επιταχύνει τις εξελίξεις για την προκήρυξη πρόωρων ομοσπονδιακών εκλογών, καθώς ο συνασπισμός του Όλαφ Σολτς φαίνεται πλέον εντελώς ανίκανος να αναχαιτίσει το κύμα της δυσαρέσκειας.

Γιατί έχει σημασία: Ο θρίαμβος της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι ο καθρέφτης μιας Γερμανίας που χάνει την εμπιστοσύνη της στους παραδοσιακούς θεσμούς, μιας Ευρώπης που αδυνατεί να διαχειριστεί τις μεταναστευτικές ροές και μιας Δύσης που διχάζεται. Η απόφαση του Μερτς για το αν θα σπάσει το «τείχος προστασίας» θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του CDU, αλλά και τον ρόλο της Γερμανίας ως πυλώνα σταθερότητας στην ήπειρο. Το ερώτημα που αιωρείται πλέον πάνω από το Βερολίνο δεν είναι αν η ακροδεξιά θα κυβερνήσει, αλλά ποιος θα έχει το θάρρος να την σταματήσει πριν να είναι πολύ αργά.