Ο αθέατος κατακερματισμός των ποταμών | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Σε μια χώρα που η συζήτηση για το νερό περιστρέφεται γύρω από την ξηρασία και τη λειψυδρία, μια άλλη, πιο αθόρυβη κρίση εξελίσσεται στον πυθμένα των ποταμών της. Περίπου 22.500 τεχνητά εμπόδια — φράγματα, αναβαθμοί, υδροληψίες, μικρά φράγματα άρδευσης — διακόπτουν τη φυσική συνέχεια των ελληνικών υδάτινων διαδρομών, μετατρέποντας ποτάμια που κάποτε έρεαν ελεύθερα σε κατακερματισμένα τμήματα χωρίς ενιαία οικολογική ταυτότητα.

Ο αριθμός προέρχεται από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα χαρτογράφησης εμποδίων και αποτυπώνει μια πραγματικότητα που δύσκολα γίνεται αντιληπτή από την όχθη. Τα περισσότερα από αυτά τα έργα είναι μικρά, παλιά και συχνά εγκαταλελειμμένα. Δεν προκαλούν εντυπωσιακές εικόνες, όπως ένα μεγάλο φράγμα, αλλά σωρευτικά λειτουργούν ως αδιαπέραστοι τοίχοι για την ιχθυοπανίδα. Είδη όπως η πέστροφα, το ενδημικό γριβάδι και πολλά κυπρινοειδή χάνουν τη δυνατότητα μετακίνησης προς τα ανάντη για αναπαραγωγή, ενώ οι πληθυσμοί απομονώνονται σε μικρές «νησίδες» νερού, ευάλωτοι σε ασθένειες, κλιματική πίεση και τοπική εξαφάνιση.

Η οικολογική ζημιά δεν περιορίζεται στα ψάρια. Τα εμπόδια αλλάζουν τη ροή, παγιδεύουν ιζήματα, διαταράσσουν τη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και υποβαθμίζουν την ποιότητα του νερού. Σε πολλές περιπτώσεις, η παρουσία τους συνδέεται με την εγκατάλειψη παλαιών αρδευτικών υποδομών, που κανείς δεν συντηρεί και κανείς δεν απομακρύνει. Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλό κόστος: χαμένη βιοποικιλότητα και αυξημένος κίνδυνος πλημμυρών, καθώς η φυσική αντιπλημμυρική λειτουργία των ποταμών αλλοιώνεται.

Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα θέτει στόχο την αποκατάσταση 25.000 χιλιομέτρων ελεύθερων ποτάμιων ροών έως το 2030. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος των 22.500 εμποδίων θα πρέπει να αξιολογηθεί, να χαρτογραφηθεί με ακρίβεια και, όπου είναι εφικτό, να αφαιρεθεί ή να παρακαμφθεί. Το ζήτημα δεν είναι απλό: απαιτεί συνεργασία κρατικών υπηρεσιών, τοπικών φορέων και επιστημονικών ομάδων, καθώς και διαφάνεια στη διαχείριση των υδάτων.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Τα 22.500 τεχνητά εμπόδια στους ελληνικούς ποταμούς είναι κυρίως μικρά, παλιά και συχνά ανενεργά έργα, που όμως διακόπτουν κρίσιμες μετακινήσεις ψαριών.
• Ο κατακερματισμός απομονώνει πληθυσμούς, μειώνει τη γενετική ποικιλότητα και καθιστά τα υδρόβια είδη πιο ευάλωτα στην κλιματική αλλαγή.
• Η αποκατάσταση της ροής απαιτεί χαρτογράφηση, ιεράρχηση προτεραιοτήτων και τοπικές λύσεις, όπως ιχθυοδιαβάσεις ή στοχευμένη αφαίρεση εμποδίων.

Γιατί έχει σημασία: Ο αθέατος κατακερματισμός των ποταμών δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ζήτημα ανθεκτικότητας ολόκληρων οικοσυστημάτων και, τελικά, της ίδιας της δυνατότητας της χώρας να διαχειριστεί το νερό της με όρους βιωσιμότητας. Αν συνεχίσουμε να βλέπουμε τα ποτάμια ως σωλήνες και όχι ως ζωντανούς οργανισμούς, το κόστος θα το πληρώσουν πρώτα τα ψάρια — και μετά οι κοινότητες που εξαρτώνται από αυτά.