ΕΕ: Πρόταση-τομή από την φον ντερ Λάιεν για τον Καναδά – Να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ένωσης

Lead: Μια πρόταση που μπορεί να αναδιαμορφώσει τον παγκόσμιο γεωπολιτικό χάρτη παρουσίασε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προτείνοντας στον Καναδά να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου θεσμική καινοτομία, που ξεπερνά τα μέχρι σήμερα γνωστά μοντέλα συνεργασίας, όπως η Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών ή η τελωνειακή ένωση, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις Βρυξελλών – Οτάβα.

Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια συγκυρία αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, όπου η ΕΕ επιδιώκει να εμβαθύνει τους δεσμούς της με στρατηγικούς εταίρους πέραν του Ατλαντικού, ειδικά μετά την επανεκλογή Τραμπ και τις αβεβαιότητες που αυτή γεννά για το μέλλον του ΝΑΤΟ και του παγκόσμιου εμπορίου. Ο Καναδάς, με τους πλούσιους φυσικούς πόρους, τις προηγμένες τεχνολογικές υποδομές και τη συμβατή με την ΕΕ νομοθεσία σε κλιματικά και κοινωνικά ζητήματα, αποτελεί ιδανικό υποψήφιο για ένα τέτοιο πείραμα. Το «συνδεδεμένο μέλος» δεν θα συνεπάγεται πλήρη ένταξη, αλλά θα προσφέρει προνομιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά, στενή συνεργασία σε άμυνα και εξωτερική πολιτική, και θεσμική εκπροσώπηση σε επιλεγμένα όργανα. Παράλληλα, εγείρει ερωτήματα για τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, την κυριαρχία και το κατά πόσον μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για άλλες χώρες, όπως η Βρετανία ή η Νορβηγία. Οι Βρυξέλλες διαμηνύουν ότι πρόκειται για διμερή συμφωνία, όχι για διεύρυνση, αποφεύγοντας έτσι τις χρονοβόρες διαδικασίες ένταξης που απαιτούν ομοφωνία. Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν για πιθανές αντιδράσεις από κράτη-μέλη που φοβούνται αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας ή οικονομικό ανταγωνισμό.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο όρος «συνδεδεμένο μέλος» δεν υπάρχει στις Συνθήκες της ΕΕ· πρόκειται για νέο θεσμικό κατασκεύασμα που θα απαιτήσει νομικές προσαρμογές και πιθανή τροποποίηση του καταστατικού χάρτη.
• Ο Καναδάς θα αποκτήσει πρόσβαση στην ενιαία αγορά χωρίς να υιοθετήσει το ευρώ ή τη Σένγκεν, διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο της μεταναστευτικής του πολιτικής.
• Η πρόταση αναμένεται να συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, με αρκετές χώρες να ζητούν διευκρινίσεις για το κόστος και τη θεσμική ισορροπία.

Γιατί έχει σημασία: Αν ευοδωθεί, η πρωτοβουλία φον ντερ Λάιεν θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο εξωτερικής σχέσης για την ΕΕ, λιγότερο άκαμπτο από την πλήρη ένταξη αλλά πιο δεσμευτικό από μια απλή εμπορική συμφωνία. Σε μια εποχή που οι παγκόσμιες συμμαχίες αναδιατάσσονται, η Ευρώπη στέλνει μήνυμα ότι μπορεί να καινοτομεί θεσμικά και να προσελκύει δημοκρατικές χώρες με κοινές αξίες, χωρίς να επαναλαμβάνει τα λάθη του παρελθόντος. Το στοίχημα είναι μεγάλο: αν αποτύχει, θα ενισχύσει τους επικριτές της ευρωπαϊκής ενοποίησης· αν πετύχει, θα ανοίξει τον δρόμο για μια «Ευρώπη πολλών ταχυτήτων» με παγκόσμια εμβέλεια.