Ο Ερντογάν θυμήθηκε ναυμαχία του 1538 και τον Μπαρμπαρόσα: «Κάνατε τη Μεσόγειο τουρκική θάλασσα»

Lead: Λίγες μόλις ημέρες μετά τις μετριοπαθείς δηλώσεις του από τη Νέα Υόρκη, που άφηναν να διαφανεί μια τάση αποκλιμάκωσης της τουρκικής ρητορικής απέναντι στην Αθήνα, ο Ταγίπ Ερντογάν επέστρεψε σε γνώριμα μοτίβα. Αυτή τη φορά, αφορμή στάθηκε η ναυμαχία της Πρέβεζας του 1538, με τον Τούρκο πρόεδρο να υμνεί τον Μπαρμπαρόσα και να διακηρύσσει πως οι Οθωμανοί «κάνατε τη Μεσόγειο τουρκική θάλασσα».

Η αναφορά δεν είναι τυχαία ούτε αθώα. Η ναυμαχία της Πρέβεζας, όπου ο οθωμανικός στόλος υπό τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα επικράτησε του ενωμένου χριστιανικού στόλου της Ιερής Συμμαχίας, αποτελεί για την τουρκική προπαγάνδα ένα σύμβολο ναυτικής ισχύος και γεωπολιτικής κυριαρχίας στη Μεσόγειο. Ο Ερντογάν την επικαλείται για να νομιμοποιήσει τις σημερινές διεκδικήσεις της Άγκυρας στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Κύπρο, παρουσιάζοντάς τις ως ιστορικό δικαίωμα και όχι ως σύγχρονη επεκτατική πολιτική. Πρόκειται για μια κλασική τακτική εργαλειοποίησης της ιστορίας, όπου το οθωμανικό παρελθόν μετατρέπεται σε πολιτικό επιχείρημα για το παρόν.

Η χρονική συγκυρία είναι εξίσου αποκαλυπτική. Οι μετριοπαθείς δηλώσεις από τη Νέα Υόρκη είχαν ερμηνευθεί ως προσπάθεια της Άγκυρας να κατεβάσει τους τόνους, ενδεχομένως λόγω οικονομικών πιέσεων και της ανάγκης για σταθερότητα στην περιοχή. Ωστόσο, η επιστροφή σε εθνικιστική ρητορική λίγες ημέρες αργότερα δείχνει ότι η αποκλιμάκωση ήταν τακτική και όχι στρατηγική επιλογή. Ο Ερντογάν εξισορροπεί ανάμεσα στην ανάγκη για διεθνή νομιμοποίηση και στην ανάγκη να διατηρήσει την εσωτερική του βάση συσπειρωμένη γύρω από το αφήγημα της ισχυρής Τουρκίας. Οι αναφορές σε ναυμαχίες του 16ου αιώνα λειτουργούν ως συναισθηματικό καύσιμο για ένα εκλογικό ακροατήριο που ταυτίζει την εθνική υπερηφάνεια με την επιθετική εξωτερική πολιτική.

Για την Αθήνα, το μήνυμα είναι σαφές: η τουρκική πλευρά δεν εγκαταλείπει τις μαξιμαλιστικές της θέσεις, ανεξαρτήτως προσωρινών παύσεων στη ρητορική. Η ελληνική διπλωματία οφείλει να διαβάζει τέτοιες δηλώσεις όχι ως περιθωριακές αναφορές σε ένα μακρινό παρελθόν, αλλά ως δείκτες προθέσεων για το μέλλον. Η επίκληση του Μπαρμπαρόσα δεν αφορά τη μνήμη, αφορά τη στρατηγική.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Η ναυμαχία της Πρέβεζας (1538) έληξε με νίκη του οθωμανικού στόλου υπό τον Μπαρμπαρόσα, γεγονός που ο Ερντογάν χρησιμοποιεί ως σύμβολο θαλάσσιας κυριαρχίας.
• Η δήλωση έρχεται λίγες ημέρες μετά από πιο ήπιες τοποθετήσεις από τη Νέα Υόρκη, υπονομεύοντας την εικόνα αποκλιμάκωσης.
• Πρόκειται για εργαλειοποίηση της ιστορίας με στόχο τη νομιμοποίηση σύγχρονων διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Γιατί έχει σημασία: Η επιστροφή του Ερντογάν σε αναθεωρητική ρητορική, ακόμη και μέσα από ιστορικές αναφορές, αποδεικνύει ότι η τουρκική πολιτική δεν αλλάζει ουσία αλλά τακτική. Για την Ελλάδα, η εγρήγορση παραμένει απαραίτητη, καθώς οι προκλήσεις δεν σταματούν όταν χαμηλώνουν οι τόνοι, αλλά συνεχίζονται κάτω από την επιφάνεια της διπλωματικής γλώσσας.