«Πρώτα η Αμερική» και «ο νικητής τα παίρνει όλα»: Το διπλό δόγμα Τραμπ που κλονίζει τον ΟΗΕ

Lead: Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ δεν ήταν απλώς μια ακόμη εμφάνιση ενός Αμερικανού προέδρου στη μεγαλύτερη διπλωματική σκηνή του πλανήτη. Ήταν η πιο καθαρή διατύπωση ενός διπλού δόγματος — «Πρώτα η Αμερική» και «ο νικητής τα παίρνει όλα» — που μετατρέπει τη μεταπολεμική πολυμερή τάξη σε διαπραγματευτικό τραπέζι συμφερόντων, όπου κάθε χώρα καλείται να επιλέξει στρατόπεδο και κάθε συμμαχία να αποδείξει την ανταποδοτικότητά της.

Η ρητορική του Τραμπ δεν στοχεύει στην αποχώρηση από τον ΟΗΕ, αλλά στην εργαλειοποίησή του. Η Ουάσιγκτον πιέζει για αναθεώρηση των χρηματοδοτικών της υποχρεώσεων, αμφισβητεί την αρχή της ίσης ψήφου και προτάσσει διμερείς συμφωνίες έναντι πολυμερών δεσμεύσεων. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις για το κλίμα, το εμπόριο και την ασφάλεια παύουν να λαμβάνονται με βάση κοινούς κανόνες και κρίνονται κατά περίπτωση, ανάλογα με το τι προσφέρει ο κάθε εταίρος. Για την Ευρώπη, η οποία έχει επενδύσει στο πλαίσιο του ΟΗΕ και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, η μετατόπιση αυτή δημιουργεί στρατηγικό κενό: από τη μια καλείται να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες, από την άλλη βλέπει τους κανόνες που τη θωράκιζαν να αποδυναμώνονται. Ταυτόχρονα, αναδυόμενες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ινδία αξιοποιούν την αμερικανική αμφισβήτηση του πολυμερούς συστήματος για να διεκδικήσουν μεγαλύτερο ρόλο, συχνά με πιο μακροπρόθεσμη στρατηγική. Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος όπου η ισχύς μετριέται σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα και όχι σε συλλογική νομιμοποίηση — μια συνθήκη που ευνοεί τους ισχυρούς βραχυπρόθεσμα, αλλά αυξάνει την αστάθεια για όλους.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Τραμπ δεν απορρίπτει τον ΟΗΕ ως θεσμό, αλλά απαιτεί να λειτουργεί με όρους κόστους-οφέλους για τις ΗΠΑ, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τη χρηματοδότηση και τη λογοδοσία του.
• Η στροφή προς διμερείς συμφωνίες αποδυναμώνει το πολυμερές πλαίσιο, καθιστώντας τις μικρότερες χώρες πιο ευάλωτες σε πιέσεις και εκβιασμούς.
• Η Ευρώπη και άλλοι σύμμαχοι καλούνται να επενδύσουν περισσότερο στην άμυνα και την τεχνολογία, ενώ ταυτόχρονα αναζητούν εναλλακτικούς εταίρους για να διατηρήσουν την επιρροή τους.

Γιατί έχει σημασία: Το δόγμα «Πρώτα η Αμερική» και «ο νικητής τα παίρνει όλα» δεν είναι απλώς επικοινωνιακό σχήμα. Αναδιαμορφώνει τους κανόνες του διεθνούς συστήματος, μετατρέποντας τη συνεργασία σε συναλλαγή και τη νομιμοποίηση σε περιουσιακό στοιχείο προς διαπραγμάτευση. Για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή, αυτό σημαίνει ότι η ασφάλεια και η οικονομική σταθερότητα θα εξαρτώνται ολοένα και περισσότερο από τη δυνατότητα να προσφέρουμε αξία σε ένα περιβάλλον χωρίς σταθερές συμμαχίες — και από την ικανότητά μας να διαβάζουμε έγκαιρα τις ισορροπίες που αναδιατάσσονται.