Γιατί ο σύμμαχος των ΗΠΑ, το Ιράκ, δεν μπορεί να αφοπλίσει τις ομάδες πολιτοφυλακής που υποστηρίζονται από το Ιράν;

Lead: Η κυβέρνηση του Ιράκ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις της σύγχρονης ιστορίας της: την αποστολή αφοπλισμού των ισχυρών σιιτικών πολιτοφυλακών που υποστηρίζονται από το Ιράν, οι οποίες αποτελούν ταυτόχρονα μέρος του κρατικού μηχανισμού ασφαλείας και ανεξέλεγκτους περιφερειακούς παίκτες. Η έκκληση του πρωθυπουργού Αλί αλ-Ζαΐντι να παραδώσουν τα όπλα τους μοιάζει με εντολή που δεν μπορεί να εκτελεστεί, καθώς η Βαγδάτη ισορροπεί ανάμεσα στην αμερικανική πίεση, την ιρανική επιρροή και την εσωτερική πολιτική συνοχή.

Οι πολιτοφυλακές, με κυριότερη την Κατάιμπ Χεζμπολάχ και τις Ταξιαρχίες του Ιράκ, δεν είναι απλώς ένοπλες ομάδες. Αποτελούν θεσμοθετημένο κομμάτι των Λαϊκών Δυνάμεων Κινητοποίησης (PMF), που εντάχθηκαν επίσημα στις ιρακινές ένοπλες δυνάμεις μετά τη νίκη κατά του ISIS το 2017. Αυτό σημαίνει ότι ο αφοπλισμός τους δεν είναι αστυνομική υπόθεση, αλλά βαθιά πολιτική και συνταγματική κρίση. Ο αλ-Ζαΐντι, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του με την υποστήριξη τόσο της Ουάσινγκτον όσο και της Τεχεράνης, προσπαθεί να ικανοποιήσει δύο αντίθετους πόλους. Οι ΗΠΑ ζητούν περιορισμό της ιρανικής επιρροής, ενώ το Ιράν βλέπει τις πολιτοφυλακές ως το βασικό εργαλείο στρατηγικού βάθους στη Μεσοποταμία.

Η οικονομική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Το Ιράκ εξαρτάται από τα έσοδα του πετρελαίου για το 90% του προϋπολογισμού του, και οι πολιτοφυλακές ελέγχουν σημαντικούς οικονομικούς πόρους, από συνοριακά περάσματα έως επιχειρήσεις σε τομείς όπως οι κατασκευές και το εμπόριο καυσίμων. Ένας βίαιος αφοπλισμός θα μπορούσε να πυροδοτήσει εμφύλιο πόλεμο και να διακόψει την παραγωγή πετρελαίου, με καταστροφικές συνέπειες για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η Βαγδάτη δεν έχει ούτε τη στρατιωτική ισχύ ούτε την πολιτική βούληση να επιβάλει λύση με τη βία, ενώ η διαπραγμάτευση με τις πολιτοφυλακές προσκρούει στο γεγονός ότι αυτές λαμβάνουν οδηγίες από την Κουμ και όχι από τη Βαγδάτη.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι πολιτοφυλακές είναι ενσωματωμένες στον κρατικό μηχανισμό, με μισθούς και εξοπλισμό από τον προϋπολογισμό, καθιστώντας τον αφοπλισμό συνταγματικό αδιέξοδο.
• Η οικονομική επιρροή τους εκτείνεται σε λαθρεμπόριο, τελωνεία και ενεργειακές υποδομές, δημιουργώντας συμφέροντα που υπερβαίνουν την ασφάλεια.
• Η αποτυχία του αλ-Ζαΐντι θα ενισχύσει την πολιτική αστάθεια και θα δώσει επιχειρήματα τόσο στους αντιαμερικανούς όσο και στους αντιιρανούς παράγοντες της ιρακινής κοινωνίας.

Γιατί έχει σημασία: Η κρίση στο Ιράκ δεν είναι απλώς ένα εσωτερικό ζήτημα. Είναι το τεστ για το κατά πόσο οι ΗΠΑ μπορούν να διατηρήσουν συμμάχους σε περιοχές όπου το Ιράν έχει βαθιές ρίζες. Εάν η Βαγδάτη υποχωρήσει, θα επιβεβαιωθεί ότι η Τεχεράνη κατέχει de facto βέτο στην ιρακινή κυριαρχία. Εάν επιχειρήσει βίαιη λύση, το Ιράκ μπορεί να βυθιστεί σε νέο κύκλο αιματοχυσίας. Η διεθνής κοινότητα, και ειδικά η Ευρώπη, παρακολουθεί με ανησυχία: μια κατάρρευση του Ιράκ θα σημάνει νέα προσφυγικά κύματα, ενεργειακή αστάθεια και περαιτέρω αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής. Το δίλημμα του αλ-Ζαΐντι είναι ο καθρέφτης μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αποτυχίας: η προσπάθεια να υπηρετήσει δύο αφέντες, όταν ο ένας ζητά αφοπλισμό και ο άλλος διατηρεί τα όπλα.