Τι γύρο τρώμε; Η αθέατη υγειονομική «βόμβα» στο πιάτο μας – Ανύπαρκτοι ελεγκτικοί μηχανισμοί

Lead: Νεκρά ζώα σε ανοιχτούς λάκκους δίπλα στις φάρμες, άρρωστα μαζί με υγιή, παντελής έλλειψη υγειονομικών κανόνων. Η εικόνα που αποκαλύπτεται για τις χοιροτροφικές μονάδες στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια είδηση για την κτηνοτροφία. Είναι μια αθέατη υγειονομική «βόμβα» που φτάνει, μέσω του γύρου, στο πιάτο εκατομμυρίων καταναλωτών.

Το ρεπορτάζ του «Βήματος» φωτίζει ένα σύστημα που λειτουργεί με ελάχιστους ή ανύπαρκτους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Οι αρμόδιες υπηρεσίες, από τις κτηνιατρικές υπηρεσίες των Περιφερειών μέχρι τον ΕΦΕΤ, εμφανίζονται υποστελεχωμένες και χωρίς την απαραίτητη επιχειρησιακή δυνατότητα για αυτοψίες σε πραγματικό χρόνο. Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για φθηνό κρέας – και ειδικά για γύρο, το πιο δημοφιλές street food της χώρας – πιέζει προς τα κάτω το κόστος, δημιουργώντας κίνητρα για εκπτώσεις στην τήρηση των κανόνων.

Η αλυσίδα του εφοδιασμού είναι κατακερματισμένη: μεγάλες βιομηχανίες, μικρά σφαγεία, εισαγωγές από χώρες με χαλαρότερους κανόνες και δεκάδες χιλιάδες σημεία πώλησης. Κάθε κρίκος μπορεί να «σπάσει» την ιχνηλασιμότητα. Ο καταναλωτής, από την πλευρά του, δεν έχει τρόπο να γνωρίζει την προέλευση του κρέατος που του σερβίρεται. Οι έλεγχοι στα ψητοπωλεία είναι σποραδικοί και συνήθως επικεντρώνονται σε τυπικά παραπτώματα, όπως η έλλειψη αδείας, όχι στην ποιότητα της πρώτης ύλης.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι κτηνιατρικοί έλεγχοι έχουν αποδυναμωθεί μετά την πανδημία, ενώ η παράνομη διακίνηση ζωικών προϊόντων αυξάνεται. Ωστόσο, στην Ελλάδα η κατάσταση επιδεινώνεται από τη γραφειοκρατία, την πολυδιάσπαση αρμοδιοτήτων και την έλλειψη διαφάνειας. Χωρίς ένα ενιαίο, ψηφιακό σύστημα ιχνηλασιμότητας από το στάβλο στο πιάτο, η υγειονομική ασφάλεια παραμένει θεωρητική.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Οι έλεγχοι στις χοιροτροφικές μονάδες είναι σπάνιοι και συχνά τυπικοί, με ελλιπή στελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών.
• Η ιχνηλασιμότητα του κρέατος που καταλήγει στον γύρο είναι συχνά ανύπαρκτη, ειδικά σε μικρά σημεία εστίασης.
• Η χαμηλή τιμή του τελικού προϊόντος δεν αφήνει περιθώρια για συμμόρφωση με όλους τους υγειονομικούς κανόνες, εκτός αν υπάρξει κρατική παρέμβαση.

Γιατί έχει σημασία: Δεν μιλάμε για μια ακόμη είδηση διαφθοράς ή κακοδιαχείρισης. Μιλάμε για δημόσια υγεία. Η επόμενη τροφική κρίση μπορεί να μην ξεκινήσει από εισαγόμενα προϊόντα, αλλά από έναν ελληνικό λάκκο δίπλα σε μια φάρμα. Η πολιτεία οφείλει να ενισχύσει άμεσα τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, να ψηφιοποιήσει την ιχνηλασιμότητα και να καταστήσει διαφανή την προέλευση του κρέατος. Διαφορετικά, ο γύρος – εθνικό φαγητό και καθημερινή συνήθεια – θα γίνει το σύμβολο μιας αποτυχημένης δημόσιας υγείας.