«Μην επιτρέψεις στους δικτάτορες να με τιμήσουν!»: Σαν σήμερα πριν από 55 χρόνια η κηδεία του Γιώργου Σεφέρη

Lead: Σαν σήμερα, στις 20 Σεπτεμβρίου 1971, η Αθήνα αποχαιρετούσε τον Γιώργο Σεφέρη. Ήταν μια κηδεία που δεν είχε τα χαρακτηριστικά εθνικού πένθους υπό την αιγίδα του κράτους, αλλά μιας σιωπηλής πράξης αντίστασης. Η χούντα των συνταγματαρχών επιθυμούσε να τιμήσει τον νομπελίστα ποιητή με δημόσια δαπάνη, ενώπιον των «τιμών» και των «οργάνων» της. Η σύζυγός του, Μαρώ, έκλεισε την πόρτα. Ήταν ένα «όχι» που αντήχησε πιο δυνατά από κάθε λόγο.

Η άρνηση της Μαρώς Σεφέρη δεν ήταν απλώς μια οικογενειακή απόφαση. Ήταν μια πολιτική πράξη με βαθύ ηθικό φορτίο. Ο Σεφέρης, διπλωμάτης καριέρας, είχε διαγράψει πορεία ταυτισμένη με την ελευθερία του λόγου και την αξιοπρέπεια της πατρίδας. Η περίφημη δήλωσή του κατά της δικτατορίας το 1969, που μεταδόθηκε από το BBC και το Deutsche Welle, είχε μετατρέψει τον ποιητή σε σύμβολο αντίστασης. Το καθεστώς, επιδιώκοντας να τον κηδέψει με κρατική μεγαλοπρέπεια, αποσκοπούσε στην οικειοποίηση της φήμης του και στη νομιμοποίηση της εξουσίας του. Η οικογένεια, γνωρίζοντας πως ο ίδιος είχε αποκηρύξει τη χούντα, δεν επέτρεψε αυτή τη μεταθανάτια αρπαγή. Η κηδεία τελέστηκε σε στενό κύκλο, αλλά η είδηση της άρνησης διαδόθηκε αστραπιαία, μετατρέποντας την ταφή σε λαϊκό προσκύνημα.

Το περιστατικό φωτίζει τη σχέση πνευματικών ανθρώπων και εξουσίας. Ο Σεφέρης είχε γράψει πως «υπάρχουν στιγμές που η σιωπή είναι πιο δυνατή από τη φωνή». Η σιωπή της Μαρώς μπροστά στους εκπροσώπους του καθεστώτος ήταν η πιο ηχηρή απάντηση. Παράλληλα, η κηδεία του ανέδειξε τη δύναμη της κοινωνίας των πολιτών απέναντι σε ένα αυταρχικό κράτος που προσπαθούσε να ελέγξει ακόμη και τον θάνατο. Ο κόσμος που συνέρρευσε αυθόρμητα έξω από το νεκροταφείο, χωρίς προσκλήσεις και επίσημες οργανώσεις, έδειξε ότι η ποίηση και η αξιοπρέπεια δεν υποτάσσονται σε καθεστώτα.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο Γιώργος Σεφέρης τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1963, πρώτος Έλληνας ποιητής.
• Η δήλωσή του κατά της χούντας το 1969 θεωρείται κορυφαία πράξη αντίστασης από πνευματικό άνθρωπο.
• Η σύζυγός του, Μαρώ, απέρριψε την κρατική κηδεία, σεβόμενη την επιθυμία του ποιητή για αποστασιοποίηση από το καθεστώς.

Γιατί έχει σημασία: Σήμερα, 55 χρόνια μετά, η στάση της Μαρώς Σεφέρη παραμένει επίκαιρη. Μας υπενθυμίζει ότι η τιμή δεν είναι προνόμιο της εξουσίας, αλλά κατάκτηση της συνείδησης. Σε εποχές όπου η λήθη και η εργαλειοποίηση της ιστορίας επανέρχονται, η άρνηση μιας συζύγου να παραδώσει τον νεκρό της σε ένα διεφθαρμένο καθεστώς γίνεται σύμβολο αξιοπρέπειας. Ο Σεφέρης ανήκει στον λαό, όχι στους δικτάτορες. Και αυτό το «όχι» εξακολουθεί να μας διδάσκει πώς να αντιστεκόμαστε.