Το δημογραφικό | Επικαιρότητα στο LivePress.gr

Lead: Η λέξη «δημογραφικό» έχει πάψει προ πολλού να είναι ένα απλό επίθετο που συνοδεύει κάποιο ουσιαστικό. Έχει γίνει αυτόνομη έννοια, ένα σχεδόν μυθικό τέρας που στοιχειώνει τον δημόσιο διάλογο, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζεται με σαφήνεια τι ακριβώς περιγράφει: τη γήρανση, τη υπογεννητικότητα, τη μετανάστευση ή όλα μαζί; Η ίδια η γλωσσική σύμβαση αποκαλύπτει την αδυναμία μας να ορίσουμε το πρόβλημα και, κατ’ επέκταση, να το αντιμετωπίσουμε.

Η «δημογραφική κρίση» δεν είναι ένα φαινόμενο του παρόντος, αλλά μια διαδικασία που εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες. Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής είναι ενδεικτικά: οι γεννήσεις στη χώρα έχουν μειωθεί κατά περίπου 30% από το 2010, ενώ ο δείκτης γονιμότητας παραμένει σταθερά κάτω από το όριο αναπλήρωσης των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα. Την ίδια στιγμή, το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του ενεργού πληθυσμού και τη διόγκωση του συνταξιοδοτικού και υγειονομικού κόστους. Ωστόσο, η συζήτηση συχνά εγκλωβίζεται σε ηθικολογικές κορόνες ή σε επιδοματικές πολιτικές που αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα, όχι την αιτία. Η υπογεννητικότητα δεν οφείλεται σε μια αφηρημένη «έλλειψη θέλησης» των νέων, αλλά σε δομικά αίτια: επισφάλεια στην εργασία, στεγαστική κρίση, έλλειψη δομών φύλαξης παιδιών, άνιση κατανομή της οικιακής εργασίας. Όσο αυτά παραμένουν άλυτα, κάθε «καμπανάκι» κινδυνεύει να λειτουργήσει ως άλλοθι για την αναβολή ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα είναι από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη, με μέσο όρο περίπου 1,3 παιδιά ανά γυναίκα.
• Η μετανάστευση Ελλήνων στο εξωτερικό κατά την περίοδο της κρίσης επιδείνωσε το ισοζύγιο, αφαιρώντας νέο και παραγωγικό πληθυσμό.
• Οι πολιτικές ενίσχυσης της γονιμότητας, όταν δεν συνοδεύονται από μέτρα στήριξης της οικογένειας, έχουν βραχυπρόθεσμα και περιορισμένα αποτελέσματα.

Γιατί έχει σημασία: Το «δημογραφικό» δεν είναι απλώς ένα στατιστικό μέγεθος· είναι ο καθρέφτης του κοινωνικού συμβολαίου. Αν η συζήτηση περιοριστεί σε ένα ουσιαστικοποιημένο επίθετο, χωρίς αναφορά στο τι ακριβώς θέλουμε να διατηρήσουμε και για ποιους, τότε θα συνεχίσουμε να διαβάζουμε τίτλους που μας τρομάζουν χωρίς να μας εξηγούν. Η ουσία δεν βρίσκεται στη λέξη που λείπει, αλλά στην πολιτική που απουσιάζει.