ΟΗΕ: Μορφή «βασανιστηρίου» η εκτέλεση σε ζωντανή μετάδοση – Το 1936 η τελευταία που έγινε δημόσια στις ΗΠΑ

Lead: Η επικείμενη εκτέλεση του δράστη της πολύνεκρης επίθεσης στη στρατιωτική βάση Φορτ Χουντ του Τέξας το 2009, με απευθείας μετάδοση, έχει προκαλέσει διεθνή κατακραυγή, καθώς ο ΟΗΕ χαρακτήρισε τη διαδικασία ως μορφή «βασανιστηρίου». Πρόκειται για μια εξέλιξη που φέρνει στο προσκήνιο το αιώνιο δίλημμα μεταξύ της δημόσιας τιμωρίας και του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την ιστορική διάσταση του ζητήματος, καθώς η τελευταία δημόσια εκτέλεση στις ΗΠΑ έγινε το 1936.

Η απόφαση των αμερικανικών αρχών να επιτρέψουν την τηλεοπτική κάλυψη της εκτέλεσης του Νιντάλ Χασάν, πρώην στρατιωτικού ψυχιάτρου που σκότωσε 13 ανθρώπους και τραυμάτισε περισσότερους από 30 σε μια από τις χειρότερους μαζικές επιθέσεις σε αμερικανικό έδαφος, έχει πυροδοτήσει έντονη συζήτηση. Ο ΟΗΕ, μέσω εκπροσώπων του, τόνισε ότι η δημόσια έκθεση ενός ανθρώπου σε θάνατο, ανεξαρτήτως των εγκλημάτων του, συνιστά μορφή ψυχολογικού βασανιστηρίου τόσο για τον ίδιο όσο και για το κοινό. Η θέση αυτή εγείρει ερωτήματα για τα όρια της διαφάνειας στη δικαιοσύνη και κατά πόσο η δημόσια εκτέλεση εξυπηρετεί την απονομή δικαιοσύνης ή λειτουργεί ως θέαμα εκφοβισμού.

Ιστορικά, οι δημόσιες εκτελέσεις στις ΗΠΑ ήταν συνήθεις μέχρι τον 20ό αιώνα, με τελευταία γνωστή δημόσια εκτέλεση το 1936 στο Κεντάκι, όταν ο Ρέινι Μπέθια απαγχονίστηκε μπροστά σε χιλιάδες θεατές. Έκτοτε, οι εκτελέσεις μεταφέρθηκαν πίσω από κλειστές πόρτες, στο πλαίσιο της εξέλιξης των κοινωνικών αντιλήψεων και της νομολογίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η σημερινή συζήτηση για τη μετάδοση της εκτέλεσης του Χασάν φέρνει στο προσκήνιο μια αναχρονιστική πρακτική, που πολλοί θεωρούν ότι προάγει τον εκδικητισμό αντί για τη δικαιοσύνη.

Τι πρέπει να γνωρίζετε:

• Ο ΟΗΕ χαρακτήρισε τη δημόσια μετάδοση της εκτέλεσης ως μορφή «βασανιστηρίου», εγείροντας ζητήματα συμμόρφωσης με διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Η τελευταία δημόσια εκτέλεση στις ΗΠΑ έγινε το 1936, γεγονός που καθιστά την παρούσα περίπτωση ιστορικά πρωτόγνωρη για τη σύγχρονη αμερικανική δικαιοσύνη.
• Η υπόθεση του Νιντάλ Χασάν παραμένει από τις πιο πολύνεκρες επιθέσεις σε στρατιωτική βάση, με βαθιές επιπτώσεις στην ασφάλεια και την ψυχική υγεία των ενόπλων δυνάμεων.

Γιατί έχει σημασία: Η απόφαση για δημόσια μετάδοση μιας εκτέλεσης δεν αφορά μόνο την τιμωρία ενός εγκληματία, αλλά θέτει υπό αμφισβήτηση τις αξίες της σύγχρονης δημοκρατίας. Εάν η δικαιοσύνη μετατραπεί σε θέαμα, τότε κινδυνεύει να χάσει την ηθική της βάση και να υπονομεύσει τον σεβασμό προς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ακόμη και για τους πιο στυγερούς δράστες. Η διεθνής αντίδραση, με πρωτοστάτη τον ΟΗΕ, καταδεικνύει ότι η κοινή γνώμη παραμένει ευαίσθητη σε πρακτικές που θυμίζουν σκοτεινές εποχές του παρελθόντος.